Avrupa birliği ve Türkiye ilişkileri kısa ders notları


AVRUPA BİRLİĞİ KISA NOTLAR

-Türkiye-AET Ortaklık rejiminin karar organı ORTAKLIK KONSEYİDİR

-Avrupa Topluluğunun/Birliğinin içerisinde malların, kişilerin, hizmetlerin ve sermayenin serbestçe dolaşabildiği iç sınırları olmayan alana Avrupa Topluluğu / Birliği iç Pazarı denir

-Avrupa Ekonomik Topluluğu ilk akdi ortaklık ilişkisini YUNANİSTAN ile yapmıştır

-Gümrük Birliği sadece Sanayi malları+işlenmiş tarım ürünleri malların ticaretini kapsamaktadır

-AB üyesi ülkelerde aday ülkeleri bir araya getirmek ve gelecek birkaç yıl süresince genişleme sürecinin çerçevesini belirlemek amacıyla 1997 Lüksemburg Zirvesin-de oluşturulan Konferansa Avrupa Konferansı denir

-Türkiye’nin gümrük birliğinin kurulması sürecinin 1996 yılında tamamlayarak AB’ye tam üyelik sürecinin hızlanacağı yönündeki beklentilerin veya tezlerin çok doğru olmadığı ilk defa 16 Temmuz 1997 tarihli 2000 Gündem Raporu ile anlaşılmıştır

-4.PROTOKOL 1981 yılı sonrası dönem için hazırlanan ancak paraflanmış olmasına rağmen siyasi nedenlerle dondurulmuş olan protokoldür

-Ticarette engellerin kaldırılması, test ve belgelendirme alanında alt yapı düzenlemelerinin geliştirilmesi amacıyla 1999’da faaliyete geçirilmiş kurum TÜRKAK’dır

Ankara Anlaşmasının hazırlık dönemi 1964-1973 yıllarını kapsamaktadır

-EFTA : 4 Ocak 1960’da Stokholm’de Avusturya,Birleşik Krallık, İsveç , İsviçre , Norveç ve Portekiz tarafından imzalanan antlaşma ile kurulan Avrupa Serbest Ticaret Birliğidir

-Türkiye-AET ortaklığının geçiş dönemi 1 Ocak 1996 tarihinde sona ermiş son dönem başlamıştır

-Türkiye’nin AET’ye başvurmasının nedenleri;

Batılılaşma ve çağdaşlaşma çabalarını sürdürme

Batı Bloğundaki yerini ekonomik entegrasyonla desteklemek

Soğuk savaş döneminde Sovyetler baskısından kurtulma

Avrupa’da Yunanistan’ın aleyhteki girişimlerine engel olma

-AET’nin Türkiyenin başvurusuna olumlu yaklaşmasının nedenleri

Soğuk Savaş döneminde yaşanan güvenlik kaygıları

Doğu Akdeniz’in kendi kontrolleri altında kalmasını sağlamak

Türkiye’nin Doğu Bloku ülkelerine yakınlaşmasını engellemek

Topluluğun kendisine alternatif olarak oluşturulan EFTA karşısındaki konumunu güçlendirme isteği

-Türkiye-AET Ortaklık Konseyi, “Gümrük Birliği’nin son döneminin uygulamaya konmasına ilişkin 1/95 sayılı karar 6 Mart 1995’de Brüksel’de gerçekleştirilen 36.Dönem Ortaklık Konseyi toplantısında kabul edilmiştir.

-Türkiye, Avrupa Topluluklarına tam üyelik başvurusunu 14 Nisan1987 Tarihinde yapmıştır

-İhracatçı firmanın malını dış piyasada iç piyasada sattığından daha düşük fiyatla satmasına DAMPİNG denir

-Türkiye-AET beşinci Ortaklık Konseyi toplantısı 16 Mart 1967 tarihinde yapılmıştır

-Gümrük birliğinin düzgün işleyişini sağlamak ve uyum çalışmalarının öngörülen takvimlere paralel olarak gerçekleştirilmesi için yürürlüğe konulan genelgeler

1998/31 sayılı Başbakanlık Genelgesi ve

1999/46 sayılı Başbakanlık Genelgesi

-Birliğin gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelere uyguladığı otonom tarife tavizlerini içeren sisteme Genelleştirilmiş Tercihler sistemi denir

-Türkiye 10-11 Aralık 1999 Helsinki Zirvesinde aday ülke olarak kabul edilmiştir Katma Protokol 23 Kasım 1970 de imzalanmıştır

-Avrupa Birliği’ne aday ülkeler tarafından hazırlanacak birliğe sunulan ve katılım ortaklığı belgesinde yer alan önceliklerin yerine getirileceğine ilişkin belgeye ULUSAL PROGRAM denir

-Katma protokolün tarafların iç hukukunda onaylanması işlemlerinin gecikeceği anlaşılacağından protokolün sadece ticari hükümlerini önceden yürürlüğe koyan geçici anlaşma 21 Temmuz 1971 de imzalanmıştır

-Türkiye, Ankara Anlaşmasında öngörülen tedrici bütünleşme sürecinin tamamlanmasını beklemeden 14 Nisan 1987 tarihinde Avrupa Topluluklarına üye başvurusu yapmıştır

Türkiye- AET arasında ortaklık yaratan anlaşma ANKARA ANLAŞMASIDIR

12 Eylül 1963 de imzalanmış / 1 Aralık 1964 de yürürlüğe girmiştir. Bu anlaşma Türkiye’yi tam üyeliğe götüren anlaşmadır. Anlaşmanın amacı Türkiye’nin topluluğa entegrasyonunu (bütünleşmek, birleşmek, uyum sağlamak) sağlamaktır. Anlaşma  KARMA SÖZLEŞME olarak topluluk üye devletlerinin katılımı altında akdedilmiştir. Anlaşma içerik olarak AET-YUNANİSTAN ortaklık anlaşması  (9 Temmuz 1961 de imzalanmış olup, Yunanistan’ın Avrupa Topluluklarına katılmasıyla sona ermiştir.) örnek alınarak hazırlanmıştır.

Türkiye-AET ortaklığının hazırlık döneminin özellikleri;

Türk ekonomisinin taraflar arasında kurulacak olan gümrük birliğine hazırlanacağı dönemdir.

Dönemin süresi 5 yıl olarak öngörülmüştür.

1 Aralık 1964 tarihinde başlamıştır,

Asıl amaç, Türkiye’nin ekonomik ve sosyal gelişimini sağlamaktır

-Geçiş döneminin özellikleri

Geçiş dönemi 12 yıl sürecektir.

*Türkiye ile Gümrük Birliğinin teoriden kurulması

*Türkiye’nin ekonomik politikalarını topluluğun politikalarına yakınlaştırması

*Akit tarafından karşılıklı ve dengeli yükümlülükleri esasına dayanacaktır.

-Türkiye-AET ortaklığının son döneminin özellikleri

Ekonomi politikalarının koordinasyonunun aşamalı olarak güçlendirilmesi

Aşamalı olarak serbest dolaşıma geçilmesi

Dış ticaret politikalarının tam uyumlu hale gelmesi

Türkiye’nin geniş anlamda rekabet hukuku düzenlemeleri

KATMA PROTOKOL :

23 Kasım 1970 de Brüksel de imzalanmış / 1 Ocak 1973 de yürürlüğe girmiştir.

AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE İLİŞKİLERİ KISA NOTLAR

Gümrük Birliği kuramını ilk ortaya atan Jacop Viner (Gümrük Birliği Meselesi )

Bela Balassa’ya göre ekonomik bütünleşme sürecinin aşamaları

Ticaretin bütünleşmesi

Politika bütünleşmesi

Faktör bütünleşmesi

Tam bütünleşme

Ülkeler arasında oluşturulan ekonomik bütünleşme türleri

1-Serbest Ticaret Bölgeleri

2-Ortak Pazar

3-Gümrük Birliği

4-Ekonomik Birlik

5-Tam Bütünleşme

Gümrük Birliğinin Kısa Dönemli Etkileri (statik etkileri )

Ticaret Yaratıcı Etki

Ticaret Saptırıcı Etki: Refahı azaltır. Ticaret hacminde daralma olur.

Tüketim Etkisi: Tüketim ve ithalat artacaktır.

Ticaret Hadlerine Etkisi :Ticaret hadleri ihracat Fiyatları ile ithalat Fiyatlarının birbirine oranıdır.

İşlem maliyetleri etkisi

Kamu gelirleri etkisi

Gümrük Birliğinin orta ve uzun Dönemli Etkileri (dinamik etkileri )

Teknolojik ilerleme etkisi

Dışsal ekonomiler etkisi

Ölçek ekonomileri etkisi

Yatırımları özendirici etki

Gümrük Birliğinin en başarılı örneği AVRUPA BİRLİĞİ dir

ALMAN GÜMRÜK BİRLİĞİ : ZOLVEREİN (1834)

BÖLGESEL BÜTÜNLEŞME (Benelüks): Belçika, Hollanda, Lüksemburg(1932

Türkiye AET’ye 1959 da başvurmuştur.

Avusturya 1775 yılında kendi içindeki ticaretten alınan vergileri sıfırlamıştır.

AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU: 1951 Paris sözleşmesi. Fransa, Almanya,Belçika, Hollanda,İtalya ve Lüksemburg

Atom Enerjisinin barışçıl kullanılması ile ilgili EURATOM kuruldu (25 Mart 1957)

Topluluk, Türkiye’nin katma protokol hükümlerinden doğan işgücünün serbest dolaşım hakkının yürürlüğe girmesini 1 Aralık 1986 tarihinde durdurmuştur

Tüketim etkisi : Gümrük Birliği sonucu birlik içinde pahalıya üreten üye ülkeden ve ortak gümrük tarifesi sonucu ürünleri pahalıya gelen Birlik dışı ülkelerden yapılan ithalat ve buna bağlı üretim ve tüketimin azalmasına denir

Türkiye’nin gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelere AB’nin uyguladığı otonom tarife tavizlerini içeren genelleştirilmiş tercihler sistemine uyumu da GB kapsamındaki ürünler bakımından 1 Ocak 1998 tarihinde tamamlamıştır

Türkiye’nin Gümrük Birliği öncesinde en önemli dış ticaret ortağı AVRUPA BİRLİĞİ dir

“72 milyon nüfusa sahip dünyanın 16. büyük ekonomisi olan bir devlet, bu gümrük birliği ile devam edemez yorumunu yapan Prof. Haluk Kabaalioğlu dur

Ölçek ekonomilerinden yararlanılması, belirsizliklerin azalması ve yoğunlaşan rekabetin, verimliliği artırması Yatırımları özendirici etkisi yaratır

Türkiye, katma protokolün yürürlüğe girmesinden sonra ikinci gümrük indirimini 1 Ocak 1976 tarihinde gerçekleşmiştir

Teknoloji ve ekonomik yapı değişmeksizin, Birlik içinde kaynakların yeniden dağılımı şeklinde ortaya konan etkilere Gümrük Birliğinin statik etkileri denir

Ortaklık Konseyi, gümrük birliğinin işleyişi ile ilgili alanlarda Türk mevzuatının topluluk mevzuatıyla sürekli uyumu ilkesini hayata geçirmek için Gümrük Birliği Ortak Komitesi tesis edilmiştir.

Ticaret yaratıcı etki : Üretim kazancı + tüketim kazancı ndan oluşur

Katma Protokol 1 Ocak 1973 tarihinde yürürlüğe girmiştir

Türkiye-AB ortaklığının en yetkili organı olup temel görevi;

Ankara Antlaşmasının uygulanmasını sağlamakla görevli organ ORTAKLIK KONSEYİ dir

Ankara Ticaret odası GB’ni en fazla eleştiren odalardan biridir.

TÜRKİYE – AB GÜMRÜK BİRLİĞİNİN ORGANLARI

Gümrük İşbirliği Komitesi

Gümrük Birliği Ortak Komitesi

Gümrük Birliği Öncesi ve Sonrası Mali İşbirliği

AVRUPA BİRLİĞİ KISA NOTLAR

AB’nin imzaladığı bazı ortaklık anlaşmaları, ortaklık ilişkisi kurma yoluyla ülkeleri AB üyeliğine hazırlamak amacıyla yapılmıştır

EN ÇOK KAYIRILAN İLKE :  bir ülkeye sağlanan kolaylık ya da verilen taviz, ayırım yapılmadan bütün diğer üye ülkelere de aynen geçerli kılınmalıdır. (GATT’ın ilkelerinden biridir.)

Türkiye ile AET Arasında Bir Ortaklık Yaratan Anlaşma 12 Eylül 1963 tarihinde Ankara’da imzalanmış, 1 Aralık 1964 de yürürlüğe girmiştir. (ANKARA ANLAŞMASI )

AB’nin ortaklık anlaşmalarının temel özellikleri

Roma Anlaşmasının 238. Maddesine dayanır.

En çok kayırılan ülke uygulaması yaratır.

Yakın bir ekonomik ve siyasi işbirliği niyeti taşır.

Taraf olan ülke ile AB arasında ayrıcalıklı ilişki yaratır.

Ortaklık İlişkisinin Temel Organı: Ortaklık Konseyi dir.

Ortaklık Konseyi’nin çalışma yöntemi ve koşulları Brüksel’de 1 Aralık 1964 tarihinde gerçekleşen toplantıda kabul edilen İç Tüzük ile belirlenmiştir

Ortaklık Konseyi iç tüzüğü yapar, kararlarını oy birliği ile alırlar, başkanlık 6 ‘şar aylık dönemlerde yapılır, kararlar bağlayıcıdır,

Ortaklık komitesi yardımcı organdır 1964 yılında kurulmuştur.  Karar alma yetkisi yoktur, konsey toplantılarının gündemini hazırlar, teknik sorunlar ile ilgili incelemeler yapar.

Türkiye 11-12 Aralık 1999 Helsinki Zirvesinde aday ülke kabul edilmiştir.

Türkiye için ilk Katılım Ortaklığı Belgesi 8 Mart 2001 de AB Bakanlar Konseyi tarafından onaylanmıştır.

8 alt komitenin koordinasyonu Avrupa Birliği tarafından sağlanmaktadır.

1-Tarım ve hayvancılık 5-Yenilik
2-İç Pazar ve Rekabet 6-Ulaştırma
3-Ticaret Sanayi AKTC

Ürünleri

7-Bölgesel Kalkınma, İstihdam, Sosyal

Politika

4-Ekonomik ve Mali İşler 8-Gümrükler, Uyuşturucu Kaçakçılığı, Para aklama

Karma parlamento 17 Eylül 1965 de kurulmuştur. Kuruluş amacı, Avrupa parlamentosu ve TBMM arasında Ankra anlş. Çerçevesinden geliştirilen işbirliği ve temasları kolaylaştırmaktır. Eş başkanlık esası ile yönetilir , kararlar oy çokluğu ile alınır.

Ortaklık  Danışma Komitesi (karma istişare komitesi ) 16 Kası 1995 de kurulmuştur. Amacı Türkiye – AB arasında işbirliğini güçlendirmek, sosyal ve ekonomik diyalogun kurumsallaşması

Komite’nin Türkiye kanadı sekretaryası (TOBB) tarafından yürütülmektedir.

Türkiye tarafından Komiteye katkı TOBB, TZOB, TİSK, TESK, Türk-İş, Hak-İş, Kamu-Sen tarafından sağlanmaktadır

Gümrük İşbirliği Komitesi 15 Aralık 1969 da kuruldu. Teknik bir komitedir.

Gümrük Birliği Ortak Komitesi Türkiyenin AB mevzuatıyla sürekli uyumlaştırılması amacıyla Gümrük Birliği Ortak Komitesi (GBOK) adında yeni bir yardımcı organ kurulmuştur.

Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, İç Koordinasyon ve Uyum Komitesi ile Genel Sekreterliğe bağlı 7 daire başkanlığından oluşur.

Avrupa Birliği Genel Sekreteri, büyükelçi düzeyindeki Dışişleri Bakanlığı memurları arasından atanmaktadır.

1 Aralık 2009 tarihinde yürürlüğe giren Lizbon Antlaşması çerçevesinde Avrupa Dış İlişkiler Servisi kurulmuştur.

Roma Antlaşması ve Avrupa Birliği Antlaşmasını tadil eden anlaşma Lizbon Antlaşmasıdır.

AB kurumları ile Ortaklık İlişkisinin kuruluşlarının birbirinden ayrılması ilkesine Kurumsal yapının özerkliği denir

Türkiye mevzuatının ortak ticaret politikasına uyumlaştırmasmı sağlamak amacıyla kurulan yardımcı organa Gümrük Birliği Ortak Komitesi denir

Aday ülke ile AB Komisyonunun ortaklaşa yürüttükleri Topluluğa katılacak olan ülkenin ulusal mevzuatının AB Müktesebatı ile karşılaştırıldığı ayrıntılı inceleme sürecine TARAMA SÜRECİ denir

Türkiye ile AB arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesi ve sosyal ve ekonomik diyaIoğun kurumsallaşması amacını taşıyan Türkiye-AB organı Ortak Dayanışma Komitesidir

AB içinde sanayi mallarında gümrük birliği 1 Ocak 1968 tarihinde gerçekleştirilmiştir

gümrük birilği kapsamında Türkiye’nin uyum sağlamak zorunda olduğu AB mevzuatları

Kamu ihaleleri

Malların serbest dolaşımı

Ortak gümrük tarifeleri

Devlet yardımları

AVRUPA BİRLİĞİ KISA NOTLAR

Türkiye’nin adaylığı 1999 Helsinki Zirvesi’nde ilan edilmiştir

Brüksel Zirvesinde liderlerin gündemindeki konular;

*Genişleme

*Terörizm

*2007-2013 mali çerçevesi

*AB Uyuşturucu Stratejisi

*Dış İlişkiler

Brüksel Zirvesi sonunda

Hırvatistan’ın da Nisan 2005’te katılım müzakerelerine başlayacağı belirtilmiştir. Türkiye için ucu açık müzakereler ifadesi kullanılmış

AB kurumları ise ucu açık ifadesi sadece Türkiye için değil diğer yeni aday Hırvatistan ve potansiyel aday olan Batı Balkan Ülkeleri (Bosna Hersek, Kosova, Sırbistan, Karadağ, Arnavutluk, Makedonya,) için de günü geldiğinde geçerli olacağının altını çizmişlerdir.

Müktesebat: AB’nin kuruluşundan itibaren geçirdiği değişim ve gelişim boyunca kabul edilen ve tüm üye ülkeleri bağlayan ortak hukuki metinlerin tümüne verilen addır.

Katılım müzakereleri 35 fasıl altında toplanmıştır, son iki fasıl diğer fasıllarda müzakereler tamamlandığında müzakere edilmeden sonuçlandırılır. Fasıllar ve kısa içerik tarifleri aşağıdaki gibidir

İlerleme Raporları

AB’nin aday ülkenin genel olarak siyasi ve ekonomik kriterlerde ve özel olarak her müktesebat faslında bir yıl içinde kat ettiği yolu değerlendirdiği belgedir.

Kısa vadeli hedeflerin 1-2 yıl içerisinde, orta vadeli hedeflerin 3-4 yıl içerisinde yerine getirilmesi beklenir.

AB Genel Sekreterliği 4 Ocak 2010 tarihinde “Türkiye’nin Katılım Süreci İçin Avrupa Birliği Stratejisi”ni uygulamaya başlamıştır.

Ocak 2010’da ABGS’ nin öncülük ettiği “Avrupa Birliği İletişim Stratejisi” oluşturulmuştur.

Avrupa Komisyonunu AB’nin hükümeti gibi düşünebiliriz, en önemli rolü oynayan kurum Genişleme Genel Müdürlüğüdür.

Avrupa Parlamentosu ; Dış İlişkiler Komisyonu vasıtasıyla müzakere sürecini denetler. AB bütçesini onayladığı için aday ülkelere verilen katılım öncesi mali yardımın da dolaylı denetçisidir

Konsey ; Genişleme Politikası’nın nihai karar vericisidir

Türkiye’nin Müzakere Çerçeve Belgesi 29 Haziran 2005’te yayımlanmıştır

Türkiye için Katılım Konferansı 3 Ekim 2005, Lüksemburg da yapılmıştır.

Tarama Süreci (Screening) ; Müzakerelerin ilk ayağını tarama süreci oluşturu

Türkiye’de tarama süreci 20 Ekim 2005 tarihinde başlamıştır.

Türkiye müzakerelere fiilen başlayabilmek için Brüksel Zirvesi’nde AB tarafına iki taahhütte bulunmuştu.

1-yeni ceza yasasının yürürlüğe girmesi,

2- gümrük birliğini AB’nin 10 yeni üye ülkesine de uygulanacağını belirten bir ek protokolün imzalanması ve daha ileri bir tarihte onaylanmasıydı.

2005 yılı içinde bu iki taahhüt yerine getirilmiş ve müzakereler bu sayede başlamıştı ancak Türkiye, ek protokolün TBMM’de onay sürecini Kıbrıs Cumhuriyeti hükümetini tanımıyor olmasını ve KKTC üzerindeki izolasyonların sürmesini öne sürerek gerçekleştirmedi.

1963 yılında Ankara Anlaşması’nın imzalanmasından 1995 yılında AB ile Türkiye arasında Gümrük Birliği kararına kadar Türkiye mali protokoller aracılığı ile çoğu kredi niteliğinde olmak üzere yaklaşık 1 milyar avro destek almıştır

IPA fonları geri dönüşsüz hibelerdir ve aday ülkenin resmî kurum ve kuruluşları vasıtasıyla dağıtılırlar ( IPA ;Avrupa Birliği’ne aday olan ülkelere yapılan mali desteğe verilen genel addır)

IPA’ nın beş bileşeni vardır:

1-Kurumsal Kapasite Geliştirme,

2-Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği,

3-Bölgesel Kalkınma,

4-İnsan Kaynaklarının Gelişimi,

5-Kırsal Kalkınma

Her üye ülkenin AB nezdindeki temsilcisi olan büyükelçilerden oluşan AB kurumuna Daimi Temsilciler Komitesi denir

Başlıca AB müktesabatı başlıkları

AB’nin kurucu antlaşmaları

Adalet ve İçişleri çerçevesinde kabul edilen ortak hareket planları, konvansiyonlar

Avrupa Toplulukları Adalet Divanı İçtihatı (ATAD)

Birlik faaliyetlerine ilişkin olarak imzalanan anlaşmalar

Türkiye’nin ve diğer ülkelerin adaylığı ile ilgili en önemli rolü oynayan kurum Genişleme Genel Müdürlüğü dür

AB ile müzakereleri tamamlandığı halde üye olmayan tek ülke NORVEÇ tir

İzleme ve Yönlendirme Komitesinde yer alanlar

Baş Müzakereci

Dışişleri Bakanlığı

Başbakanlık

Devlet Planlama Teşkilatı

1999 Helsinki Zirvesinde Türkiye’nin adaylığının ilan edilmesinin ardından üyelik müzakerelerinin eşgüdümü amacı ile 2000 yılında AB GENEL SEKRETERLİĞİ (ABGS) kurulmuştur.

Türkiye’nin müzakere çerçeve belgesi 29 Haziran 2005 de yayınlanmıştır

AB’nin bloke ettiği fasıllar

Malların serbest dolaşımı

Hizmet sunma serbestisi

İş kurma hakkı

Balıkçılık politikası

Türkiye’de tarama süreci 20 Ekim 2005 de başlamıştır

Türkiye’nin müzakerelerde kaydettiği ilerlemeyi yerinde takip etmek üzere Komisyonun diğer aday ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de bulunan temsilciliğine AB TÜRKİYE DELEGASYONU denir

AB’ye üye ülkelerde Türkiye’nin üyeliği konusunda oluşmuş ön yargılarla mücadele etmek ve kamuoyunun AB projesini tanıyarak sahiplenmesini AB İLETİŞİM STRATEJİSİ sağlar

Müzakereleri Yürüten Kurumlar

Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, Baş müzakerecilik ve AB Bakanlığı

Müzakere sisteminin ana yapısını “İzleme ve Yönlendirme Komitesi” oluşturur.

AB Bakanlığının baş müzakereci görevi de tüm bu birimlerin çalışmalarının eşgüdümünün sağlanmasıdır.

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu başında büyükelçi statüsünde bir diplomat bulunur.

Benzer Yazılar:

Yorumlar 3

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir