Kategori «İktisat Ders Notları»

Fed’in son politikası: FED Eylül 2012’den beri aylık 85 milyarlık tahvil alım programını uyguluyordu.İşsizlik oranlarında devam eden yüksek seviye ve kredi faizlerindeki yükseliş nedeniyle,izlediği politikada değişiklik yapmama kararı aldı.Açıklama üzerine ABD Doları’nın değeri düşerken,altın fiyatları yükseldi.

Enflasyon hedeflemesi:Merkez Bankası’nın fiyat istikrarının sağlanması amacına yönelik olarak para politikasının makul bir dönem için sayısal bir enflasyon hedefi ya da hedef aralığına dayandırılması ve bunun kamuoyuna açıklanmasıdır.Ara hedef seçilmesine gerek yoktur. 2002 yılına gelindiğinde modern bir para politikası stratejisi olan “enflasyon hedeflemesi rejimi” uygulamasına geçilmiştir. Örtük enflasyon hedeflemesinin uygulandığı 2002 – 2005 yılları arasında rejimin …

Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher-Ohlin) : Bir ülke hangi üretim faktörüne zengin olarak sahipse,üretimi o faktörü yoğun olarak üreten malları daha ucuza üretir,dolayısıyla bu alanda uzmanlaşır ve bu malları ihraç eder.Ricardo,Karşılaştırmalı Üstünlükler Teorisinde emek verimliliğinin ülkeler arasında neden farklı olduğuna değinmemiş;Heckscher-Ohlin Faktör Donatımı Teorisi’nde bu konuya açıklık getirmiştir. Ülkeler faktör donanımları bakımından birbirinden farklı, Malların faktör …

İşsizlik: Çalışma gücünde ve arzusunda olan ve cari ücretten çalışmaya razı olup da iş bulamayan iş gücünün varlığıdır.Friksiyonel(geçici) işsizlik; işgücüne yeni katılan veya işinden yeni ayrılan kişilerin,kendilerine uygun bir iş bulana kadar geçen süre içinde işsiz kalmaları durumudur.Geçici işsizler var olan işlerin gerektirdiği vasıflara sahiplerdir.Ayrıca kısa süreli bir işsizlik türüdür.

Oligopol Piyasası: Birbirlerine etki edebilecek kadar az sayıda firmanın sonsuz sayıda alıcı ile karşı karşıya olduğu piyasadır.Firmalar arasındaki bağımlılık yüksek,piyasaya giriş engelli,mallar homojen veya farklılaştırılmış olabilir.Oligopolcü firmalar,kendi talep eğrilerini bilemezler,piyasa talep eğrileriye karşı karşıyadırlar.Otomobil,buzdolabı televizyon gbi elektronik ürün piyasaları oligopole örnektir.

Tam istihdamda görülmeyen işsizlik: Devrevi işsizliktir. (konjonktürel-gayri iradi işsizlik.) Devrevi işsizlik, reel GSYH’nın reel GSYH büyüme trendi etrafında birbirini izleyen genişleme-daralma biçimindeki hareketinden kaynaklanan kısa süreli bir işsizlik türüdür.(iktisadi dalgalanmadan kaynaklanan)İşsizlik haddi ile doğal işsizlik haddi arasındaki farktır.Tam istihdam durumunda doğal işsizlik vardır.Doğal işsizlik, friksiyonel (geçici) ve yapısal işsizlikten oluşur.

Para Hayali (İşçi Yanılma Modeli-Monetaristler): İşçilerin bekledikleri fiyat düzeyi sabitken,genel fiyat düzeyi yükselince,her alternatif reel ücret düzeyinde emek arzı artar.Genel fiyat düzeyi hakkında eksik bilgiye sahip olan işçiler,’nominal ücrette oluşan bir artışı reel ücretin arttığı biçiminde yorumlarlar.’Dolayısıyla da nominal ücret artınca daha fazla emek arz etmeye razı olurlar.(Monetaristlerde emek arzı beklenen reel ücrete bağlıdır.)

Ecrimisil:Hazine taşınmazının,idarenin izni dışında gerçek veye tüzel kişilerce işgal veya tasarruf edilmesi sebebiyle,idarenin bir zarara uğrayıp uğramadığına veya işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın,taşınmazın işgalden önceki haliyle elde edilebilecek muhtemel gelir esas alınarak idarece talep edilen tazminattır.

Moratoryum: Borçlanıcının,ödeme gücünü kaybetmesi nedeniyle borçlarının tümünü veye bir kısmını ödeyemeyeceğini ilan etmesidir.Bir ülkenin dış borçlarıyla ilgili olabileceği gibi ülke içinde belirli bir grubun borçları üzerinde de yapılabilir.Devletler içine düştükleri yoğun döviz dar boğazı dolayısıyla dış borçlarının anapara ve faizlerini ödeyemeyeceklerini ilan ettiklerinde,borçlularla alacaklılar arasında bir anlaşma yapılarak,borçların vadesinin uzatılması işlemi de moratoryum olarak nitelendirilir.

Yaratıcı yıkım: Schumpeter’in kapitalizminde,girişimciler tarafından sergilenen her yenilikçi girişim,sürdürülebilir uzun dönem ekonomik büyümenin itici gücüdür,ancak aynı zamanda ilerleyen teknolojilerle birlikte bazı monopol güçleri de piyasada yok eder.Diğer bir deyişle, girişimcilerin kar oranlarını arttırmak için teknolojiden daha fazla yararlanarak sürekli olarak üretim tekniklerini değiştirmeleri,halihazırda ekonomik yapının da değiştirilmesidir.

Rachat: Devletin ekonomik durumunun iyi olduğu zamanlarda ‘devlet tahvilleri’vasıtasıyla sermaye piyasasından elde ettiği kredileri bütçe fazlasının oluştuğu dönemlerde geri ödemek gayesiyle kendi tahvillerini geri satın alması işlemidir.

Selektif kredi denetimi : Özel denetim ya da selektif kredi politikası,belli mali kuruluşlarca uygulanır ve belli amaçlara yöneliktir.Seçici olan bu uygulama,belli kuruluşların belli kredileri yönlendirmesini amaçlar.Selektif kredi uygulaması ile kimi faaliyetler özendirilir ve kimi faaliyetler frenlenmek istenir.

Oyun teorisi: Çıkarları çatışan rakiplerim davranışlarına ilişkin çeşitli varsayımlar altında ortak bir dengeye ulaşılıp ulaşılamayacağını analiz eden kuramdır.Mahkum açmazına dayanan teori ekonomik karar birimlerinin stratejik durumlarda nasıl davrandıklarını inceler.John von Neumann ve Oscar Morgernstarn tarafından geliştirilmiştir.

Nash dengesi: Firmanın rakiplerinin kararları veri iken kendisi için yapabileceğinin en iyisini yaptığı durumu yansıtır.Rakibn rasyonel davrandığı varsayılır ve her oyuncunun hakim stratejiye sahip olması gerekmez.(John Nash tarafından ortaya atılmıştır.)

Hazine: Hazine, bütçenin gelirlerini toplayarak bunları muhafaza etmek, bunları işletmek, gerekirse borç para bularak bütçenin giderlerinin gereken yerde ve zamanda ödenmesini sağlamakla görevli soyut bir kasadır. Bütçede özellikle gelir gider denkliğinin sağlanmasında ve bütçenin sağlıklı uygulanmasında hazinenin önemli bir görevi vardır. Bütçenin uygulanması bir taraftan gelirlerin toplanması, diğer taraftan harcama yapılması demektir. Bu iki işlemin …

Merkez Bankası: Banknot ihraç eden,hükümetin para ve kredi politikasını yürütmede yardımcı olan,veznedarlık görevini üstlenmiş,devletin iktisadi ve mali danışmanlığını yapan bir kurumdur.Emisyon bankası ya da bankaların bankası olarak da adlandırılmaktadır.1931 yılında faaliyete geçmiştir.Türkiye’de banknot ihracı imtiyazı tek elden M.B ‘na aittir.  Hükümetle birlikte enflasyon hedefini tespit eder, buna uyumlu olarak para politikasını belirler. Görevleri:  -Açık piyasa …

Metzler Paradoksu: Tarifeler,ithal malını tarifeye koyan ülkenin iç piyasasında,ithal malının fiyatını eskisinden daha ucuz hale getirir.Bu duruma Metzler Paradoksu denir.Gümrük tarifesi koyan ülkenin büyük ülke olması durumunda geçerlidir. Pazar payını kaybetmek istemeyen küçük ülke satış fiyatlarını düşürebilir. Böylece gümrük tarifesi koyan ülkenin ithalat fiyatlarının ve ithalata rakip mallarının fiyatlarının düşmesine neden olur.

Komşudan dilenme politikası: Ödemeler denge sıkıntısı çeken ya da başka bir ekonomik dengesizlikle karşılaşmış olan bir ülkenin bu dengeleri,başka ülkelerin ödemeler dengesini ya da başka ekonomik dengelerini bozacak birtakım düzenlemelerle düzeltmeye çalışması. Başka deyişle;esnek döviz kuru sisteminde genişletici para politikasının hasılaya olumlı etkisinin  arkasında,diğer ülkelerin net ihracatını olumsuz yönde etkilemesi,para politikasının dünya talebinin diğer ülkelerden …

Dul Küpü Teorisi: Kaldorcu gelir dağılımı teorisi olarak da ifade edilen fonksiyonel gelir dağılımı teorisidir.Ücretliler ve sermaye sahiplerinin tasarruf eğilimleri sabit tutulduğunda,gelir içindeki kar payının yatırımın hasılaya oranı ile belirlenmesi şeklinde özetlenebilmektedir.Bu durum ücretlilerin kazandıkları harcamaları,sermaye sahiplerinin ise harcadıklarını kazanmalarına neden olmaktadır.

Büyüme oranı: Milli gelirin bir önceki yıla göre artış oranıdır. Belli bir dönemin sabit fiyatlarla GSMH’sinin, bir önceki yılın aynı döneminin GSMH’sine bölünmesiyle bulunur. Sanayileşmiş ülkelerde, ekonominin bir yıl veya üç aylık dönemler itibariyle performansını ölçerken gayrısafi milli hasılanın büyüme hızı kullanılır. (2013 yılının ilk altı ayında büyüme oranı yüzde 3,7 iken yılın ikinci çeyreğinde yüzde …

Scitovsky teoremi: Dışsallıklara karşı piyasa kuralları içerisinde uygulanacak bir çözüm olan Scitovsky yaklaşımında, zarar gören ve zarara yol açan arasında bir pazarlık söz konusudur. Scitovsky, Kaldor ve Hicks’in toplumda refah artırıcı değişiklikler için öngördüğü kriterleri benimsemiş, buna “ikili kriter” eklemiştir. Bu teoreme göre, herhangi bir A durumundan, B durumuna geçilmesi halinde, refah artışından söz edilebilmesi …

Enflasyon vergisi : Bir ülkede hükümet harcamalarını vergilerle değil de para basarak finanse ederse,enflasyona ve böylece kişilerin cüzdanlarındaki paranın satın alma gücünün azalmasına yol açar.Dolayısıyla da hükümetin para basarak yaptığı harcamaların bedelini satın alma gücü azalmış kişiler öder.Bir başka deyişle hükümet para basmak suretiyle yol açtığı enflasyon üzerinden sanki (cüzdanlardaki paranın satın alma gücündeki azalma …

Monopol(tekel-inhisar): İkamesi güç olan herhangi bir mal ya da hizmetin üretim veya satışının tek bir firma tarafından yapıldığı piyasa türüdür.Monopolci firmanın belli bir arz eğrisi yoktur.Çünkü monopolcünün uyguladığı fiyat her üretim düzeyinde  marjinal maliyet ve marjinal hasılattan büyüktür.

Maasricht Kriterleri: 1993 yılında yürürlüğe giren Maastricht Antlaşması’nda AB’ye üye devletlerin Ekonomik ve Parasal Birlik’e katılımı için öngörülmüş bulunan zorunlu koşullardır.(Kopenhag Kriterleri ise,AB’ye üye olabilmek için getirilen kriterlerdir!) Toplulukta en düşük enflasyona sahip (en iyi performans gösteren)üç ülkenin yıllık enflasyon oranları ortalaması ile ilgili üye ülke enflasyon arasındaki fark 1,5 puanı geçmemelidir. Üye ülke devlet …

90’lı yıllarda Türkiye’nin ekonomik durumu: Türkiye ekonomisi 1990’lı yıllardan itibaren sıklaşan aralıklarla krizlerle karşı karşıya kalmıştır. Yaşanan bu krizlerde dışsal etkenlerin de rolü olmakla beraber krizlerin başlıca nedenleri: Sürdürülemez bir iç borç dinamiğinin oluşması ve başta kamu bankaları olmak üzere mali sistemdeki sağlıksız yapının ve diğer yapısal sorunların kalıcı bir çözüme kavuşturulamamış olmasıdır. 1990’lı yıllarda …

İhracat oranı :Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre Türkiye, 2013 yılı Eylül ayında 12 milyar 555 milyon dolar ihracat yaptı. Eylül ayı ihracatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 11.1 oranında artış gösterdi. 2013 yılının Ocak-Eylül döneminde ihracat geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 0.6 oranında artışla 111 milyar 981 milyon dolara ulaştı.

Cari Açık: Bir ülkenin ihraç ettiği mal ve hizmetlerden elde ettiği gelirin, ülkenin yurt dışından ithal ettiği mal ve hizmetlere yaptığı ödemelerden az olmasıdır.  Cari açık, Temmuz ayında beklentilerin üzerinde 5.79 milyar dolar olurken, Ocak-Temmuz döneminde ise 42.1 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bankacılara göre, cari açığın beklentilerin üzerinde gelmesinde devam eden altın ithalatına karşın ihracatın aynı …

Dolara müdahalenin sonuçları nelerdir?: Döviz kuruna gereksiz müdahale bir yerden sonra ülkeye kısa vadeli yatırım yapan yabancı yatırımcılara, sıcak paracılara yaramaktadır. Konuyu biraz açayım. Eğer bir malın fiyatı serbest piyasa şartlarında belirlenecekse, her şey arz ve talebe bağlı olmalıdır. Dövize spekülatif bir talep varsa fiyatı (kur) yükselmeli ve spekülasyon yaratanların elleri yanmalıdır. Piyasa mekanizmasının yardımıyla …

Üçlü Açmaz(İmkânsız Üçlü):Bu hipoteze göre; sermaye hareketlerinin serbestliği, sabit döviz kuru ve bağımsız bir para politikası uygulaması aynı anda var olamaz. Tam sermaye hareketliliğinin serbest olduğu bir ekonomide sabit döviz kuru sistemi geçerliyse M.B döviz kurunda yaşanacak muhtemel değişmeleri gidermeye çalışacağından hâsılada artış sağlayacak ancak para politikası başarılı olamayacaktır. İzlenmesi gereken alternatif politikalar: Tam sermaye …

Edgeworth Modeli: Bu modele göre fiyat rekabeti sonucu fiyat ve üretim miktarı sürekli dalgalanacak ve denge fiyatı ve denge miktarı ortaya çıkmayacaktır. Rekabet sonucunda fiyat en alt düzeye kadar düşecek,ama fiyat bu düşük düzeyde kalmayacaktır.Çünkü firmalardan biri diğer firmanın müşterisinin kendisine kaymayacağını düşünerek fiyatı yükseltebilmekte ve böylece fiyat ilk belirlenen düzeye salınabilmektedir. Hem Cournot hem …

Soğuk Hindi(Cold turkey-Şok politika): Yüksek seyreden enflasyonu baskı altına alabilmek için fiyatların aniden ve bir kereye özgü olmak üzere düşürülmesidir.Şok politika uygulamasında halk politika değişikliğini daha net algılar  ve buna bağlı olarak da izlenen politikanın  sürdürüleceğine ve başarılı olacağına daha fazla inanır.(tedrici-ılımlı politikaya göre)

SPK ile Halka açık anonim şirket arasındaki ilişki: Sermaye Piyasası Kanunu’nda halka açık anonim ortaklık payları halka arz edilmiş olan veya halka arz edilmiş sayılan anonim ortaklıklar olarak tanımlanmıştır. Ortak sayısı 250’yi aşan anonim ortaklıkların payları halka arz olunmuş sayılmaktadır. Halka açık anonim ortaklık olmanın en önemli sonucu Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi olmak ve bu …

Üçüz arbitraj(üç uçlu arbitraj):İki ulusal para arasında dolaylı yoldan elde edilen çapraz kur ile dolaysız kur arasındaki farklılıktan kaynaklanan arbitrajdır.(çapraz kur farklılıklarına bağlı arbitraj)  Arbitraj bazen piyasalar arasındaki fiyat farklarından değil,aynı piyasada bir ulusal paranın diğerine göre dolaysız kuru ile çapraz kuru arasındaki farklılıktan da kaynaklanmış olabilir.Bunu örnekle göstermek için yine alış ve satış kurlarının …