Kıymetli Evrak Hukuku Ders Notları

KIYMETLİ EVRAK HUKUKU

Kıymetli Evrak Kavramı TK. 55 Kıymetli evrak öyle senetlerdir ki bunlarda mündemiç olan hak senetten ayrı olarak dermeyan edilemedi i gibi ba kalarına da devredilemez.

Kıymetli evrak belli ba lı bazı unsurlardan olu ur:

  1. Kıymetli evrak bir senettir
  2. Kıymetli evrakta hak ve senet birbirlerine sıkıca ba lanmı tır.

Kıymetli evrakta hakkın doğumu (Kıymetli evrak teorileri)

  1. Kreasyon (yaratma) Teorisi Senetteki hak, senedin tanzimi ve imzalanmasıyla do ar.
  2. Akit teorisi: Buna göre hak senedin taraflarının aralarında yapacakları sözleşme ile do ar.
  3. G r n şe itimat ilkesiyle birleştirilmiş akit teorisi Hakkın do umu için senet düzenlendikten sonra, taraflar arasındaki bir anla ma gere ince lehtara teslim edilmelidir. Ayrıca böyle bir akit olmasa bile, senet iyiniyetli üçüncü ki inin eline geçerse, hak yine do ar.

Kıymetli evrakta bor lunun hukuki durumu Bu husus TK. md 558’ de düzenlenmi tir. Buna göre, “ Kıymetli evrakın borçlusu ancak senedin teslimi mukabilinde ödeme ile yükümlüdür. Hile veya a ır kusuru bulunmadıkça borçlu vadenin dolmasıyla senedin mahiyetine göre alacaklı oldu u anla ılan kimseye ödemede bulunmakla borcundan kurtulmu olur.”

Yukarıdaki ilk fıkra hükmüne göre, borçlu sadece senedin teslimiyle borcunu ödemek zorundadır. Borçlu senet kendisine ibraz edilmedikçe (gösterilmedikçe) ödemeden kaçınmak zorundadır. Kısmi ödeme halinde senedin teslimi istenemez.

kinci fıkrada ise, senet ibraz edilerek hakkın talep edilebilece ini, hakkı talep eden ahsın senet vasıtasıyla alacaklı göründü ünü ispatlamak zorunda oldu unu, ancak bu durum gerçe e aykırı olsa bile, hile ve a ır kusuru olmayan borçlunun bu ahsa yaptı ı ödemeyle borcundan kurtulabilece i belirtilmi tir.

Kıymetli Evrakların Temel Unsurları :

  • Kıymetli evrakta mündemiç olan hak tedavül kabiliyeti olan haktır.
  • Kıymetli evrakta , hak ile senet arasında kuvvetli bir bağ vardır. Kıymetli evrakta senet hakkın ispatı aracı değil bilakis unsurudur.
  • Kıymetli Evrakta mücerretlik ilkesi geçerlidir. Ba ka bir deyi le senetteki hak ile bu hakkın do umuna esas te kil eden i lem arasında illiyet ba ı yoktur.
  • Kıymetli evrak nitelikli ekil artlarına tabidir. Ba ka bir ifadeyle bu ekil artları senedi düzenleyen tarafından de i tirilemez.

Kıymetli Evrakın Çeşitli Kriterlere Göre Tasnifi:

  • Temsil Ettikleri Hakkın Türü Bakımından :

a-Alacak Senetleri ( Kambiyo senetleri )

b-Pay Senetleri ve ilmühaberler: Sermaye payını temsil eder.(Hisse senetleri, ilmuhaberler) c-Emtia Senetleri: Aynı hak nevinden bir hakkı temsil eder.(Ta ıma senedi, makbuz senedi, varant, konişmento)

d-Yedek edim yetkisi içeren senetler: çerdikleri hakkı (alacak) talep yetkisi yanında ihraç edenin hisse senetlerini talep hakkı da veren senetlerdir. Ör: Hisse senetleriyle de i tirilebilen tahviller.

f-Bir hakkın kullanılması talebini içeren senetler: Yeni pay alma, rüçhan hakkını içeren kuponlar.

  • Kamu Güvenli* ini Haiz Olup Olmama Bakımından :

a- Kamu G venliğini Haiz Olanlar Bazı kıymetli evrakta devralan hem senetteki hakkın içeri i hem de devreden ki i bakımından korunmu tur. Senedi iktisap edenin devreden bakımından korunması demek, devreden devre yetkili olmasa da devralanın iktisabı kanunen geçerli sayılır. Devreden senedin me ru hamili olmasa da (hırsız) bu yetkisizlik devralana kar ı ileri sürülemez. Devralanın içerik bakımından korunması ise devralanın senet metnindeki hakka duydu u güvenin korunmasıdır. Hak geçerli olarak varolmasa da devralanın bu hakkı me ru bir ekilde iktisap etti i kabul edilir. Devralanın, devredenin yetkili oldu una ve senetteki hakkın varlı ına duydu u inancın korundu u senetlere kamu güvenliğini haiz senetler denir. Hamiline ve emre yazılı kıymetli evrak, kamu güvenliğini haiz olma bakımından en güçlü kıymetli evraktır. Senedin kamu güvenliğini haiz olmasının en önemli sonucu, borçlunun iyiniyetli hamile kar ı nispî ( ahsi) defilerini (takas vb.) ileri sürememesidir.

b- Kamu G venliğini Haiz Olmayanlar (Tedav l Koruması Bulunmayanlar)

Devralanın senet metnine olan inancının korunmadı ı , kendine devredene kar ı ileri sürülebilen tüm defilerin kendisine kar ıda ileri sürülebildi i kıymetli evrak türüdür. Nama yazılı poliçe bu türdedir.

  • *skonto Esasına Dayalı Olup Olmama Bakımından ;

Bazı borç senetlerinin üzerinde ihraç fiyatı açıkça yazar. lk alan kimse bu miktarı öder (tahvil). Bazılarında ise senette yazılı bedel anapara ve faiz içerir. Bu nedenle senedi devralacak olan ki iye vadeye kadar olan süreye göre iskonto yapılır (faiz dü ülür). Sonra devralan kalan miktarı ödeyerek senedi alır. hraç eden senedi vadesinde üzerinde yazılı miktardan itfa eder. Böylece senedi devralan belli bir faizi ve ana parasını almış olur. Finansman bonosu, banka bonosu , banka garantili bonolar, Varlı a Dayalı Menkul Kıymetler iskontolu senetlerdir.

  1. Düzenlenmelerine Sebep Olan Hukuki Muamele ile Olan %lgisine Göre:

a- İlli (bağlı) Kıymetli Evrak Bazı kıymetli evrakta temeldeki borç ili kisi senetteki hakka olan etkilerini devam ettirir. Bu senetleri iktisap edenler, kanunun alttaki münasebet dolayısıyla koydu u hükümlerin , haklarını sınırlayacaklarını bilirler. Alttaki hukuki münasebette bir eksiklik olursa bu durum senedin geçerlili ini etkiler. Ör: Ta ıma senedi, makbuz senedi, varant, hisse senedi vs. b- Mücerret (soyut) Kıymetli Evrak: Bu tür senetlerde , senedin düzenlenmesine neden olan asıl borç ili kisinin senetten anla ılmasına imkan bulunmaz. Kıymetli evrakın dayandı ı hukuki münasebet genelde bir sözle me olur. Senede bakarak alttaki ili kinin niteli i anla ılmaz. Temel ili kideki geçersizlik senedi etkilemez çünkü senet ondan ba ımsızdır. Ör: Kambiyo senetleri(poliçe, bono, çek).

  1. Hakkın senetten önce mevcut olup olmadı* ına göre:

a- Kurucu (ihdasi) nitelikte kıymetli evrak Senedin düzenlenmesi, hakkın do ması yönünden zorunlu ise bu tür senetlere kurucu kıymetli evrak denir. Bu senetlerin düzenlenmesiyle, kural olarak asıl borç ili kisinden ba ımsız yeni bir alacak ortaya çıkar. Senet düzenlenene kadar böyle bir alacak yoktur.

b- Bildirici (ihbari) nitelikte kıymetli evrak Bazı durumlarda senette yer alan hak, senedin düzenlenmesinden önce vardır. Düzenlenen kıymetli evrak, sadece daha önce do mu bu hakkı bildirmektedir. Ör: Anonim şirketlerde ortakların hissedarlık hakkı hisse senetleri çıkarılmadan önce do mu tur. potekli borç senedi veya irat senedinde de durum böyledir.

6- Hak sahibinin tespiti •ekline göre:

a- Nama yazılı b- Emre yazılı c- Hamiline yazılı

Nama, Emre ve Hamiline Düzenlenen Kıymetli Evrakın Özellikleri:

  • Nama Yazılı Kıymetli Evrak Belli bir ahsın namına yazılı olup onun emrine kaydını ihtiva etmeyen ve kanunen de emre yazılı sayılmayan (kanunen emre yazılı sayılanlarda olumsuz emre kaydı bulunmalı) senetlerdir(TTK. md. 566).

Nama yazılı senetler en basit kıymetli evrak türüdür. Devir kabiliyeti en az olan senetlerdir. Alaca ın temlikine göre devredildi inden borçlu yeni hamile, eskisine kar ı sahip tüm defileri ileri sürebilecektir.

Nama yazılı senetlerin devri senedin teslimi (zilyetli in devri) ve bir devir beyanı düzenlenmesiyle yapılır. Bu devir beyanı kıymetli evrakın üzerine yapılabilece i gibi ayrı bir ka ıt üzerine de yapılabilir(TK.559 ).

Nama yazılı senetlerde alacaklılık sıfatı, Ticaret Kanununun 567. maddesine göre ispat edilir. Buna göre, borçlu, ancak senedin hamili bulunan ve senette adı yazılı olan veya onun halefi oldu unu ispat eden kimseye ahıslara senet bedelini ödemeye mecburdur.

Nama Yazılı Pay Senetleri Pay senetleri sadece hamiline ve nama yazılı olarak düzenlenebilir. Ancak kanunda nama yazılı senetlerin ciro ve teslim ile devredilebilecekleri yazılmı tır. Bu nedenle burada ço u yazar bilerek yazıldı ını ve nama yazılı pay senedinin kanunen emre yazılı olması gerekti ini belirtmi lerdir. Ancak nama yazılı pay senetleri temlik yolu ile de devir olunabilir.

Eksik Nama Yazılı Senetler : Nama yazılı senet için de senet bedelini her hamiline ödemek hakkını saklı tutmu olan borçlu, alacaklı sıfatının ispat edilmesini aramamı olması halinde de iyi niyetli olarak yapacağı ödeme neticesinde borcundan kurtulur. Borçlu senedi ibraz edenin alacaklı sıfatını ispat etmesini istemeyebilir ve borcunu iyi niyetle öderse borcundan kurtulur.

  • Emre Yazılı Kıymetli Evrak Emre yazılı senetler, kambiyo senetlerinden sonra yer alan ve “Kambiyo Senetlerine Benzeyen Senetler” ba lı ını ta ıyan be inci fasılda düzenlenmi tir. Kanun yapıcı, poliçe hakkındaki hükümleri, bütün emre yazılı senetlerde de uygulanabilece ini dü ünmü ; bu hükümler, özel bir hükümle farklı esaslar benimsenmedi i sürece, diğer emre yazılı senetler için de uygulanabilecek genel hükümler olarak kabul edilmi tir.

Emre yazılı senetler bir ki inin emrine düzenlenen veya kanunen emre yazılı sayılan senetlerdir. Tedavül amacıyla çıkarılmı senetlerdir. Tariften de anla ılaca ı gibi, emre yazılı senetler iki türlü olabilir: Ya, belli bir senet tipi kanun yapıcı tarafından “kanunen emre yazılı senetler” olarak kabul edilir; yahut da, esas itibariyle emre sayılmayan bazı senetlere “emre” kaydının konması suretiyle o senet emre yazılı senet haline getirilir(iradi emre yazılı senetler). potekli borç senedi, rat senedi, Pay senetleri, intifa senetleri, tahviller, kara katılmalı tahvil, Varlı a dayalı menkul kıymetler, katılma intifa senedi, kar ve zarar ortaklı ı belgesi, hisse senedi ile de i tirilebilir tahvil, emre yazılı olarak düzenlenemez. Bunların dı ında ki kıymetli evrak emre yazılı olarak düzenlenebilir.

Senette ki hak, senedin ibrazıyla ileri sürülebilir. Zilyet kural olarak malik olarak kabul edilir. Ancak TTK. md. 558/II uyarınca borçlu hile ve a ır kusuru olmadan hamile ödemede bulunursa borcundan kurtulur. Ancak hamil senedi elinde düzgün bir ciro silsilesine istinaden bulundurmalıdır. Borçlunun bu ciro silsilesinin sıhhatini ara tırma yükümlülü ü yoktur.

Sonuç olarak borçlu ancak senedin vadede ibrazı kar ılı ında , senette eklen hak sahibi görünen ki iye ödemede bulunmalıdır.

Emre Yazılı Senedin Devri: Bu senetler ciro teslimi ile devir olunabilir. Ciro ayrı bir ka ıda de il senedin arkasına veya alonj üzerine yazılabilir. Emre yazılı senetlerde lehtar veya lehtarın gösterece i ahsa ödenmesi gereken bir edim söz konusudur. te ciro ile lehtar senedin yeni alacaklısını belirler (TK. md. 560). Tüm emre yazılı senetlerin cirosu poliçenin cirosu hakkındaki hükümlere göre yapılır (TK. md. 560).

Emre Yazılı Senetlerde Defiler:

“Defi hakları”,borçluya, borçlu oldu u edayı yerine getirmekten kaçınma yetkisi veren haklardır. Ancak bahsedilen bu haklar dar anlamda defi haklarıdır. Davalı, davacının ileri sürdü ü hadiselere kar ı, onun hakkının mevcut olmadı ını gösteren yeni bazı olaylar ileri sürebilir. Buna itiraz denilir. Bazı olaylar davacının dava hakkının do umuna engel olur. Meselâ, borcun ahlaka ve kanuna aykırı olması, borçlunun ehliyetsizli i gibi. Bazı vakıalar ise davacının hakkına son verir. Meselâ, borcun ödendi i gibi. Ticaret Kanununda defi ve itiraz kavramları ayrım yapılmadan “defiler” başlığı altında düzenlenmiştir.

Defi Hakları Emre yazılı senetlerde defi hakları TK. md. 737’ de düzenlenmi tir. Buna göre; “Borçlu, emre yazılı senetten do an alaca a kar ı, ancak senedin hükümsüzlü üne taalluk eden ve senet metninden anla ılan defilerle, alacaklı kim ise ona kar ı haiz oldu u defileri ileri sürebilir. Borçlu ile önceki hamillerden biri veya senedi tanzim eden kimse arasında doğrudan doğruya mevcut münasebetlere dayanan defilerin dermeyanı, ancak senedi iktisap ederken hamilin bilerek borçlunun zararına hareket etmi olması halinde caizdir”.

Defleri çeşitli açılardan tasnif edebiliriz:

  1. Etkilerine göre defiler : Defiler etkilerine göre ikiye ayrılır Bir kısım defiler borçlu tarafından senet hamili olan herkese kar ı ileri sürülebilir. Bunlara mutlak defiler( absolute Eiwendung) denir. Bazı defiler ise, ancak belli bir senet alacaklısına kar ı ve sadece belli bir borçlu tarafından ileri sürülebilir. Bunlara da nisbî defiler(relative Einwendungen) denir.
  2. Maddi özelliklerine göre defiler: Bu kıstasa göre defiler “Senet metninden anla ılan defiler”, “Senetteki bir taahhüdün geçersizli ine ili kin defiler” ve “ ahsi defiler” olmak üzere üçe ayrılırlar.
  • Senet Metninden Anlaşılan Defiler Kamu itimadına mazhar olan emre yazılı senetlerde borçlunun, senetten anla ılan defiyi alacaklıya kar ı ileri sürmesi do aldır. Zira alacaklı senedi görerek almıştır. Bu nedenle kendisine karşı ileri sürülen defileri bilmekte veya bilmek zorundadır. ekil artlarına uymamadan do an defiler, hamilin me ru hamil olmadı ına ili kin defiler (senetteki ciro silsilesinin do ru olmaması), senede konulan kayıtlardan do an defiler, kıymetli evraka ait sürelere uyulmamasından do an defiler, zaman a ımı defileri.

Senet, devri için kanunda ön görülen ekillere uyulmadan devredilmi se, sınırlı defi sistemi uygulanmaz. Borçlu önceki hamile kar ı ileri sürebildi i defileri yeni hamile kar ı da ileri sürebilir. Genelde bu defiler ahsi defilerdir. Ör. Senet irketlerin birle mesiyle, mirasla, temlikle devralınmı sa borçlu tüm defileri yeni hamile kar ı da ileri sürebilir.

  • Senetteki Taahhüdün Geçersizliğine İlişkin Defiler:    Bu tür defiler senedin

tamamiyle hükümsüz olması sonucunu de il, sadece o senede taahhüt altına giren ahsın taahhüdünün geçersizli ine yol açar ve bu durum sadece belli ki ilere kar ı ileri sürülebilir(nisbî defi). Bu defiler daha çok senedin verilmesiyle ilgili ayni nitelikli sözle meyle alakalıdır. Bu gibi defiler senet metninden anla ılmadı ından, etkileri bakımından kural olarak nisbidir. Ancak dört halde bu tür defiler mutlak defi haline gelirler ve herkese kar ı ileri sürülebilir. Bu haller;

“ mza sahibinin ehliyetsizli i” (MK. md. 8, 9, 10; TK. md. 582), “Temsil yetkisinin bulunmaması” (TK. md. 590), “ mzanın sahte olması” (TK. md. 660), “ mzanın cebren, zorla attırılmış olması” hallerinde borçlu bu hususu mutlak defi olarak herkese karşı ileri sürebilir.

Zira bu dört halde , borçlu durumundaki şahısların, sonuçlarını bilerek isteyerek hareket ettikleri yolundaki bir isnada maruz kalmaları mümkün de ildir. Dolayısıyla senede kar ı kamu güveni esasıyla, borçlunun menfaatini koruma esası bu dört hal nedeniyle karşı karşıya geldi inde, genel prensipten ayrılınarak, borçlunun menfaatinin korunması esasına öncelik verilmi tir.

Senetteki taahhüdün geçersizli ine ili kin di er bütün defiler “sonuçlarını bilerek, de erlendirerek ve isteyerek do masına sebebiyet verilen hukuki görünü sebebiyle sorumluluk ilkesi” sonucu, iyiniyetli üçüncü ahıslara kar ı ileri sürülemez. Senedin verilmesine ili kin anla manın, hataen, hile sonucu veya ikrah ile yapıldı ı hallerde, muvazaalı i lemlerde, senedin kumar, bahis, evlenme tellallı ı, borsa oyunu dolayısıyla verilmesi durumlarında, senedin ahlaka aykırı bir amacın gerçekleşmesi için verilmesinde, gabinde vs.. durum böyledir.

  • Şahsi Defiler Emre yazılı senetlerdeki borç taahhüdünün mevcudiyetine hiçbir

etkisi olmayan, borçlunun belli bir alacaklıyla arasındaki özel ili kiden do an defilerdir. Borçlu senedi devralana kar ı ahsen haiz oldu u defileri ileri sürebilir. Ancak devredene kar ı ahsen haiz oldu u defileri devralana kar ı ileri süremez, çünkü bu eski ili kidir ve senedi yeni devralan kişiyi ilgilendirmez. Ör: Senedi devralanın borçlunun kiracısı olması ve bu nedenle borcunun bulunması. Bu emre yazılı senetlerin mücerretli inin bir sonucu ve ciro veya temlikle devrin farkıdır(TK.737 / 2). Hamilin senedi iktisap ederken , bilerek borçlunun zararına hareket etmesi halinde, borçlunun şahsi defileri dermeyan etmesi mümkündür. Meselâ, hamil borçlunun takas defi ile kar ıla madan senet bedelini ele geçirmek istedi i için, senedi bir tanıdı ına devretti i taktirde, keyfiyeti bilerek senedi alan bu ahsa kar ı da takas defini( ahsi defi olmasına ra men) ileri sürmesi mümkündür.(TK. md. 737/II).

  • Hamile Yazılı Kıymetli Evrak :

Hamile yazılı senetler, Ticaret Kanunu’nun kıymetli evraka ili kin kitabının üçüncü faslında hükme ba lanmı tır.(TK. md. 570-581). Senedin metin veya eklinden, hamili kim ise o kimsenin hak sahibi sayılaca ı anla ılan her kıymetli evrak, hamile (hamiline) yazılı senet sayılır(TK. md. 570/I). Ticaret Kanunu’nda hamile yazılı senet düzenlemek hususunda sınırlayıcı genel bir hüküm yoktur. Kanunun ihtiva etti i bazı sınırlamalar dı ında, esas itibariyle BK. md. 19 uygulanacaktır. Bu konudaki en önemli sınırlama poliçede kar ımıza çıkar TK. md. 583/IV’e göre hamile yazılı poliçe tanzimi mümkün de ildir. Bonoda da durum aynıdır.

Borçlu, kendisine kar ı senedi ibraz eden hamile, mahkemece ödemeden men edilmemi se(TK. md. 570/II) ve hile veya a ır kusuru yoksa, ödeme yaparak borcundan kurtulur.

Poliçe, bono, makbuz senedi, varant, koni mento, nakliye senedi ve bedeli tamamen ödenip esas sözle mede açık hüküm bulunmadıkça pay bedellerini gösteren senetler hamiline düzenlenemez.

Çek, sigorta poliçeleri ( hayat sigortası. hariç ), potekli borç senedi, rat senedi , rehinli tahvilat, hamile yazılı mevduat sertifikası, yatırım fonu, katılma belgesi, banka bonosu, banka garantili bono, finansman bonosu, Varlı a dayalı menkul kıymetler, kar zarar ortaklı ı belgesi, katılma intifa senedi, kâra iştiraklı tahviller, hamiline yazılı olarak düzenlenebilir. Hamile Yazılı Senetlerin Devri : Hamile yazılı kıymetli evrak, senedin teslimiyle devredilmiş olur.

Hamile Yazılı Senetlerde Defiler :

Hamile yazılı senetlerde defiler, esas itibariyle emre yazılı senetlerdeki gibidir. Sadece 571. maddenin 3. Fıkrası ve 572. maddelerle özel bazı durumlar hakkında hüküm koyma zorunlulu u duyulmu tur.

Borçlu tıpkı emre yazılı senedin borçlusu gibi senet metninden anla ılan defileri ileri sürebilir. Senetteki herhangi bir taahhüdün geçersizli ine ili kin olup, bunların içinden herkese dermeyanı mümkün görülen defilerin de, iyiniyetli hamillere dermeyanı mümkündür.

Bundan başka borçlu alacaklıyla arasındaki şahsi defileri ve önceki hamillerle veya senedi tanzim edenle arasındaki ili kilerden do an defileri ancak, senedi devralan bilerek borçlunun zararına hareket etmişse ileri sürülebilir.

Ayrıca emre yazılı senetlerden farklı olarak, bu türde kambiyo sözleşmesinin olmadı ı defi ileri sürülemeyecektir. Çünkü TK. md 571/3 (Senedin borçlunun rızası hilafına tedavüle çıkarıldığı yolunda bir defi ileri sürülemez) buna izin vermez. Ama bu hükmün 571/2’ deki bilerek borçlunun zararına hareket etme kıstasıyla beraber uygulanması gerekir. Başka bir deyişle devralan bilerek borçlunun zararına hareket etmişse ona karşı kambiyo sözle mesinin olmadı ı defi ileri sürülebilir. Yani senedi iktisap edenin iyiniyetli olması şarttır.

Kıymetli Evrakta Nev’i Değiştirme (Tahvil) Nama, emre veya hamile yazılmı olan senetlerin tedavüle çıktıktan sonra tür de i tirmesidir. Kanunen veya tarafların iradesiyle ortaya çıkabilir.

Kanuni Tahvil: Senet bir kanun hükmü icabı tür de i tiriyorsa buna kanuni tahvil denir. Kanuni tür de i tirmeye Ör. Ödememe protestosundan veya bu protesto için ön görülen sürenin ( vadeden itibaren 2 i günü içinde ) dolmasından sonra yapılan ciro alaca ın temliki hükümlerine tabidir. Bu durumda emre yazılı senet nama yazılı senede dönü ür.

Tahvilin sonuçları gelece e yöneliktir. Tahvilin ileri sürülmesi bu hususun senette belirtilmesine ba lıdır.

  • radi Tahvil: Nama ve emre yazılı senetlerin hamiline olarak tür de i tirmesi için senedin kendisine haklar bah etti i veya borçlar yükledi i herkesin senet üzerine yazılmı muvafakati olmalıdır. Hamile yazılı senetlerin nama ve emre dönü mesi için de aynı kural geçerlidir. Ancak bu durumda bir kişi muvafakat etmezse, senedin dönüşmesi sadece bunu yapan alacaklı ile onun haklarına halef olan kimse arasında hüküm ifade eder. Ayrıca senetlerin di er türe dönü me kabiliyetlerinin olması gerekir. Ör. Poliçe ve bono hamiline yazılı senet haline gelemez.

Kıymetli Evrakın Ziyaı ve İptali Bir kıymetli evrak kayboldu u zaman, kaybeden kimse öncelikle ödeme yasa ı kararı aldırması gerekir. Bu tedbir, kaybedilen senedin üçüncü ahısların eline geçmesi ve bunlar tarafından borçluya ibraz olunarak, ifa talebinde bulunması ihtimaline kar ı alınır. Bu ilk tedbir alındıktan sonra, senedin kimin elinde oldu u biliniyorsa bu kimseye kar ı istirdat (geri alma) davası açılır(TK. md. 900-903). Senedin kimin elinde oldu u bilinmiyorsa, hak sahibi oldu unu iddia eden ki i senedin Ticaret Kanunu hükümleri çerçevesinde iptalini ister.

Emre Yazılı Senetleri İptali Poliçe için konulmu iptal hükümleri bütün emre yazılı senetlere uygulanacaktır. TK. md. 743 uyarınca bu hükümler, nama ve emre yazılı oldu una bakılmadan tüm poliçelere uygulanacaktır.

Önleyici Tedbirler: Rızası olmadan poliçe elinden çıkan kimse ödeme yerinde ki mahkemeden muhatabın poliçeyi ödemeden menini isteyebilir(TK. md 669). Ödemenin meni kararı, bir resmi makamca alınan ihtiyati tedbir mahiyetinde olmakla birlikte, ancak talep üzerine verilebilir. Ödemenin men’ini elinden emre yazılı senedi rızası hilafına çıkmı bulunan zilyet talep edebilir. Zilyet bu talebiyle birlikte, senedi ferdile tirmesi gerekir. Yani senetle ilgili bilgileri mahkemeye sunması gerekir. Yetkili mahkeme ödeme yeri mahkemesidir (TK. md. 669/1). Tedbir kararının muhatabı borçludur. Bu karar muhataba tebli inden itibaren hüküm ifade eder.

  • kinci safha: Bu safhada durumu ikiye ayırarak incelemek gerekir. Senedin kimi elinde oldu u biliniyorsa “istirdat davası” açılır; senedin kimin elinde oldu u bilinmiyorsa veya senet maddeten ortadan kalmışsa (Meselâ yanmışsa) iptal davası açmaktan başka çare kalmaz.

Senedi eline geçiren kimse biliniyorsa ; Mahkeme dilekçe sahibine istirdat davası açması için belli bir süre verir. Bu sürede dava açılmazsa mahkeme muhatap için koydu u ödeme yasa ını kaldırır.

Poliçe hamilin elinden nasıl çıkmı olursa olsun yeni hamil ancak poliçeyi a ır kusurla veya kötü niyetli olarak iktisap etmesi halinde geri vermekle yükümlüdür.

Senedin Kimin Elinde Olduğu Bilinmiyorsa ; Poliçe hamilinin iptalini istemesi gerekir. Talepte bulunan kimse poliçenin elindeyken zayi olduğunu gösteren kuvvetli delillerle, senedin bir suretini mahkemeye vermek veya senet hakkında malumat vermekle yükümlüdür.

İptal Davası a ılabilmesi i in (TK. md. 5 3)

a-Senedin zayi olması. Bu durum senedin sahibinin elinden rızası dı ında çıkmı olması ve

kimin elinde oldu unun bilinmedi i hallerde söz konusu olur.

b-Senette mündemiç olan (yer alan) hakkın varlı ının devam etmekte olması.

c-Davayı açan ki inin, senedin zayi olması anında veya senedin ziyasının ö renildi i anda

senetteki hakkın alacaklısı sıfatını ta ımak. Senet üzerinde hak sahibi olmak, senede malik

veya senet üzerinde sınırlı bir ayni hakka sahip olmaktır.

d-Kaybedilmi bulunan senet zilyetli inin yeniden iktisabının mümkün olmaması.

e- ptali istenen senedin iptalinin mümkün olması gerekir. Meselâ, hamile yazılı bir senet olan

Milli Piyango biletinin iptali mümkün değildir.

İlan Sü resi : Poliçenin iptalinden önce ilanda verilecek süre en az 3 ay, en çok bir yıldır(TK. md. 673). Bu süreler emredicidir. Vadesi gelmi senetlerde, zamana ımı vadenin gelmesinden önce gerçekle ecekse hakim bu 3 aylık süreyle ba lı de ildir(TK. md. 673/II). Süre vadesi geçmi senetlerde birinci ilan gününden itibaren ba lar; vade gelmemi se, ba lama tarihi vadenin geldi i tarihtir. Söz konusu süreler hak dü ürücü nitelikte de ildir.

Senet birinde olup da verilen sürede mahkemeye ibraz olunursa mahkeme dilekçe sahibine istirdat davası açması için süre verir. Bu sürede dava açılmazsa mahkeme muhatap için koyduğu ödeme yasağını kaldırır.

İptal Kararının Sonu ları Bu karar hak sahipli inin te hisine imkan verir. Bu olumlu fonksiyondur. Di er sonucu ise artık senedin te his fonksiyonu ortadan kalkar. Bu da olumsuz fonksiyondur. Artık borçlu senette hak sahibi olarak görünen kimseye kar ı ödemede bulunmadı ı taktirde sorumlulu u söz konusu olmaz.

Senet süresi içinde gelmezse mahkeme iptal kararı verir. Bu karar sonucunda ya hak senetsiz olarak talep edilir veya alacaklı yeni bir senet ihdasını (düzenlenmesini) talep edebilir.

Mahkemece verilen iptal kararı maddi hukuku etkilemez. Maddi hukukta hak aynen devam eder. ptal kararı hakkın varlı ına, muhtevasına ve hak üzerinde ki tasarruf yetkisine etki etmez.

İptal kararı sadece bu kararı alan kimsenin bu senedi ibraz etmeden hak sahibi olarak kabul edilmesine hizmet eder.

Hamile Yazılı Senetlerin İptali  Hisse senedi, tahviller, intifa senetleri, kupon talan

ve haklarında özel hüküm olmayan nama yazılı senetler bu hükümlere göre iptal olunur. Karar verecek mahkeme borçlunun ikametgahı veya hisse senetlerinde irket merkezinin bulundu u yer mahkemesidir.

Önleyici tedbirler: Hamil mahkemeden öncelikle ödemeden men yasa ı kararı almalıdır. Ancak bu talep emre yazılı senetlerden farklı olarak iptal davası açılmışsa dinlenir. (TK. md. 574 /II). Mahkeme talebi haklı görürse, hilafına hareket etti i takdirde iki defa ödemek zorunda kalaca ını borçluya ihtar ederek ödeme yasa ı koyar.

  • kinci safha: ptal davası bakımından, dilekçe sahibinin senedin zilyedi bulundu u ve onu zayi ettiği yolundaki iddiaların, mahkemece kuvvetle muhtemel görülmesi gerekir(TK. md. 573/III). Mahkeme bu durumu kuvvetle muhtemel görürse belli olmayan hamili, ilan yoluyla, senedi belli bir zaman içinde mahkemeye getirmeye davet eder.

İlan : Mahkeme senedi elinde tutan ki iye senedi iade etmesi için ilanla süre verir. lan süresi en az 6 aydır. İlan 3 kere yapılır. Senet zamanında ibraz edilirse mahkeme dilekçe sahibine, senedi getiren ki iye kar ı stirdat Davası açması için süre verir. Senedin yeni hamiline kar ı stirdat Davası ancak kötü niyet varsa açılabilir(MK. md. 903). Hamil iyi niyetliyse veya dilekçe sahibi dava açmazsa mahkeme ödeme yasa ını kaldırır.

Senet gelmezse mahkeme iptal kararı verir. Bu karar sonucu ki i hakkım senetsiz talep veya masrafları kendisine ait olmak ko uluyla yeni senet tanzimini isteyebilir.

Nama Yazılı Senetlerin İptali : Bütün nama yazılı senetler devredilebilirler. Ayrıca nama yazılı senetler aksine hüküm olmadıkça hamile yazılı senetlerin iptaline ilişkin kurallar gere ince iptal olunurlar. Bu senetler temlik beyanıyla devredildiklerinden ve bütün senetlerde mücerretlik olmadı ından kaybolma halinde borçlunun hak sahibi dı ında ki ilerden birine (senedin hamili) ödeyerek borcundan kurtulması mümkün de ildir(TK. md. 569/I).

Nama yazılı poliçe, bono,çek, ipotekli borç senedi, irat senedi hakkında genel kuraldan ayrılınmı tır. Nama yazılı poliçe, bono, çek emre yazılı senetlerin iptaline ili kin hükümlere göre iptal olunurlar(TK. md. 669-677, 690/I, 730/I). potekli borç senedi ve irat senedine uygulanacak hüküm is, Medeni Kanunda yer almıştır(MK. md. 839).

Nama yazılı senetler konusunda borçlulara bazı kolaylıklar tanınmı tır. lk olarak borçlu senette ba tan mahfuz tutarak, ilan sayılarını azaltıp mehilleri kısaltabilir. kinci olarak senedin iptal ve borcun itfa edildi ini gösteren resmi makamlarca tanzim veya usulen tasdik edilmi olan bir belgeyi ibraz eden alacaklıya, senet ibraz edilmeksizin ve iptaline karar verilmeksizin dahi geçerli olmak üzere ödemede bulunma hakkını senette saklı tutabilir( TK. md. 569/II). Bu8 durum sadece senedin kaybedildi i hallerde mümkündür.

Mevzuatımızdaki Bazı Kıymetli Evraklar ( Menkul Kıymetler )

  • Hisse Senedi Ve İlm haberler Anonim ve Sermayesi Paylara Bölünmü Komandit ortaklıkta esas sermayeyi olu turan payların kıymetli evrak niteli inde ba landı ı senetlere denir. Ticaret Kanununda payların senede bağlanması zorunluluğu yoktur. Bu mecburiyet SPK ile Halka Açık Anonim Ortaklıklar bakımından getirilmi tir. Kooperatifler ve limited

irketler kıymetli evrak niteli inde olmayan ortaklık ve pay senedi çıkarabilirler.

  • Oydan Yoksun Hisse Senetleri Sahibine oy hakkı vermeyen, buna kar ılık karda imtiyaz hakkı veren anonim ortaklıklar hisse senetleridir.
  • İntifa Senetleri —Katılma İntifa Senetleri Sahibine sadece mali haklar sa layan, hisse senetlerinin aksine ortaklık hakkı sağlayan kıymetli evrak niteliğini haiz senetler intifa senetleridir. Katılma intifa senetleri ise anonim ortaklık nakit kar ılı ı satılmak üzere, ortaklık haklarına sahip olmaksızın kardan pay alma, tasfiye bakiyesinden yaralanma, yeni pay alma ve bu nitelikteki olanaklardan yararlanma hakları sağlayan senetlerdir.

ntifa haklarının senede ba lanma zorunlulu u yoktur ama bunların daha kolay tedavülü bakımından senede bağlanması zorunlu.

  • Kuponlar Kuponlar anonim ortaklıklarla ilgili olarak kâr payı veya bedelsiz hisse senedi alma hakkını veya rüçhan hakkını tahvillerde faiz kazancı içeren senetlerdir.
  • Talonlar Kuponların tükenmesi halinde yeni kupon tablosu alma hakkı veren senetlere denir.
  • Tahviller Anonim ortaklıkların ödünç para bulabilmek için itibari kıymetleri e it ve ibareleri olmak üzere çıkarılan senetlerdir. Devlet ve Kamu Tüzel ki ilerin yanında sadece anonim ortaklıklar tahvil çıkarabilirler. Tahvil, kişilerin devlete ve anonim şirkete verdikleri borçları gösterirler ve alacaklarının tedavülünü sa lar.
  • Yatırım Fonu Belgesi Bir fonun ortaklı ın ya da yatırımın karının belli bir yüzdesini temsil ederek sahibine haklar sağlarlar.
  • Banka Bonoları Ve Banka Garantili Bonolar Kalkınma ve yatırım bankaları tarafından çıkarılabilen , ke ide edilen menkul kıymet niteli indeki borç senetlerine banka bonoları denir. Senedin borçlusu bankadır. Banka garantili bonolar ise kalkınma ve yatırım bankalarından kredi kullanan anonim ortaklıkların bu kredinin teminatı olarak borçlu sıfatıyla düzenleyip, alacaklı bankaya verdikleri emre muharrer senetlerden, kredi kullandıran alacaklı bankaca, bu bankanın garantisi altında ve SPK kaydına alınarak çıkarılan, bir para alacağını içeren iskonto senetleridir.
  • Finansman Bonosu Bir para alaca ını içeren menkul kıymet niteli ini haiz, iskonto esasına bağlı mevduat toplayan bankalar hariç anonim ortaklıklar tarafından ihraç edilen bir borç senedidir.
  • Varlığa Dayalı Menkul Kıymet Varlı a dayalı menkul kıymet bir i letmenin dura an varlıklarının (alacaklarının, senetlerinin, kredilerinin) teminat olu turması suretiyle finans ortaklıkları, bankalar veya bazı artlara ba lı olarak finansal kiralama irketlerinin halka arz için çıkardıkları iskontoya tabi borç senetleridir.
  • Kara İştirakli Tahvil Sahibine faiz yerine oranı belirtilen anonim ortaklı ın kârına i tirak hakkı veren katılma senedidir.
  • Kar Ve Zarar Ortaklığı Belgeleri Bir anonim ortaklı ın kârına katılma hakkını ve zararın varlığı halinde zararın mahsubu taahhüdü içeren menkul değerlerdir.
  • Hisse Senedi İle Değiştirilebilir Tahvil Sahiplerine ana paranın (borcun) ödenmesi yerine verilen yetkinin içeriğine göre itfa tarihinde veya belirlenen diğer bir tarihte ihraç eden anonim ortaklığın hisse senetlerini alabilme hakkı veren senetlerdir.

KAMBİYO SENETLERİ Kambiyo Senetlerine zg Nitelikler

a-Kambiyo senetlerinde mündemiç olan hak senetle doğar. Senedin tanzimi kurucu niteliktedir.

b-Kambiyo senetleri kanunen emre yazılıdır, Bu nedenle mücerretlik söz konusudur. Bu özeli inin sonucunda kambiyo senetlerinin temel ili kiden farklı bir varlı ı var demektir. Senet bu temel ili kideki asıl borcu ifa etmek amacıyla verilir. Aksinin ispatı külfeti senedi verene aittir.

Taraflar arasında temel borç ili kisinden farklı olarak kambiyo ili kisinin meydana gelmesi BK. md. 114’de belirtilmi tir. Buna göre, mevcut bir borç ili kisi için kambiyo taahhüdünde bulunmak borcun yenilenmesi anlamına gelmez. Böyle kambiyo senedi düzenlendi i takdirde eski borç yine varlı ını sürdürür. Kambiyo senedi düzenlenince alacaklı alaca ını öncelikle bu senetle talep edere. Senedin verilmesi suretiyle yapılan ödeme te ebbüsü alacaklının tatmin edilmesiyle sonuçlanırsa, asıl borç ili kisi de sona erer.

c-Kambiyo senetleri özellikli ekil artlarına tabidirler. Bu artlar yerine getirilmezse senetteki hak do maz.

 

a- Muayyen günde

b-Kende tarihinden muayyen bir müddet sonra:          Bu sürenin hesabına ilk gün

katılmaz. Ay ve hafta olarak tayin edilecek süreler ke ide tarihinde ki günün vadede ki ay veya haftadaki kar ılı ıdır.

c-Görüldü* ünde Ödenecek: Poliçeye vade konmamı sa görüldü ünde vadeli oldu u kabul edilir. braz süresi ke ide tarihinden itibaren 1 yıldır. Ke ideci bu süreyi uzatabilece i gibi kısalta bilir. Ancak cirantalar sadece kısaltabilir. Ke ideci ayrıca bedeli bir süre ibraz yasa ı getirebilir. Bu durumda ibraz süresi, bu müddetin bitiminden itibaren ba lar. Bu süre içinde ibraz edilmezse keşideci ve cirantalara karşı rücu hakkı yitirilir.

d-Görüldükten Belli Bir Süre Sonra: Muhatabın kabul şerhinden, veya kabul etmeme ve tarih protestolarında Yazılı süreden belli bir zaman sonra şeklindeki vadedir. Senedin ibrazı için ayrı bir süre belirlenmemişse keşide tarihinden itibaren 1 yıldır.

  • deme Yeri Eksikli i kanunca giderilmi bir arttır. Ödeme yeri belirtilmemi se muhatabın adının soyadının yanındaki yer ödeme yeri olarak kabul edilmiştir.
  • kametgahlı Poliçe: Keşideci poliçenin, muhatabın ikametgahının dışında bir yerde ödenece ini belirtirse ikametgahlı poliçe vardır. Bu yerin muhatabın ikametgahıyla aynı bölgede olup olmaması önemli de ildir.

Adresli Poliçe: Poliçe muhatabın ikametgahında ödenece i yazılı ama muhatap kabul erhinde aynı mahalde farklı bir adres verirse adresli poliçedir.

  • Lehtar Poliçe kimin veya kimin emrine ödenecekse onun ismi.
  • Keşide Yeri Ve Tarihi Ke ide tarihi mutlaka olmalıdır. Aksi halde senet geçersizdir. Keşide yeri, alternatifli şekil şartıdır. Belirtilmemişse keşidecinin adının yanında yazılı yer keşide yeri olarak kabul edilir.
  • Keşidecinin İmzası Ke idecinin imzası temel ekil artıdır. Temsilci imza atıyorsa temsil olunanın te his edilebilece i vekilinin temsilci oldu unu belirten bir ibareyle atmalıdır. Ticari mümessilin tacir adına kambiyo taahhüdünde bulunması asılken, ticari vekilin özel olarak yetkilendirilmesi gerekir.

Yetkisini a an temsilci senetten bizzat kendisi sorumludur. Poliçeyi ödeyen yetkisiz temsilci, temsil olunanın haklarına sahiptir.

Ke ideci imzasıyla poliçenin muhatap tarafından kabul edilece ini ve ödenece ini tekeffül etmiş olur. Keşideci kabul edilmeme halinde sorumluluktan kendisini muaf tutabilir. Fakat ödemeden dolayı sorumlu olmayaca ına dair art yazılmamı sayılır (TK. md. 591 ).

Şekil Şartlarının Yerine Getirilmemesi

  • Zorunlu artlar yerine getirilmedi i takdirde poliçe hüküm ifade etmez. Bu artlar poliçe kelimesi, muayyen bir mebla ın kayıtsız artsız havalesi, muhatap, lehtar, tarih ve keşidecinin imzası
  • Alternatifli artlara uyulmazsa senet geçerlidir. Kanunun ön gördü ü alternatifler uygulanır. Vade belirtilmemi se görüldü ünde ödenecek vade, ödeme yeri yoksa muhatabın adının yanındaki yer, ke ide yeri yoksa ke idecinin adının yanındaki yer ke ide yeridir. Ancak bu isimlerin yanında yer adı yoksa veya belirlenen dört vadeden ba ka bir vade belirtilmi se senet geçersiz olur.
  • Zorunlu olmayan hususlarda kanuna aykırı olmadıkça poliçeye konulabilir. Ör. Kabule arz zorunlulu u veya kabule arzı yasaklama kaydı, ke idecinin kabul olunmamadan sorumlu olmayaca ına dair kayıt, muayyen vadeli veya ke ide tarihinden belli bir süre sonra vadeli poliçelerde de faiz artı konabilir.

A ık Poli e Senet verildi inde ekil unsurları yönünden eksik olan ve bu eksikliklerin giderilmesi hususunda senedi veren tarafından senedi alanın yetkili kılındı ı bir poliçedir. Açık poliçede en azında ke idecinin imzası olmalıdır. Bunu eksik poliçeden ayıran unsur doldurma yetkisidir. Açık poliçe doldurma yetkisi oldu undan geçerli, oysa eksik poliçe yanlı lıkla veya bilgisizlikle açık bırakıldı ından geçersizdir. (TK. md. 592 ). Ayrıca açık poliçede, keşideci ile senedi elinde bulunduran arasında yapılan bir anlaşmayla, sentte belirtilmeyen unsurların tamamlanması i i senedin teslim edildi i ahsa bırakılmı tır. Halbuki eksik poliçede, eksik unsurların poliçenin teslim edildi i kimse tarafından doldurulması mümkün de ildir.

Açık poliçenin de tedavüle çıkabilmesi için kambiyo anla ması olması gerekir. Doldurma yetkisinin verilmesi ekil artına tabi de ildir.

Açık poliçe ciro ile devredilir. Ciro ile devir poliçeyi doldurma yetkisinin de devri anlamına gelir.

Doldurma yetkisine aykırı olarak dolduruldu u ancak senetle ispat olunabilir. Senedin doldurma yetkisine aykırı olarak dolduruldu u hamile kar ı ileri sürülemez. Ancak hamil kötü niyetli veya a ır kusurluysa bu defi ileri sürülebilir.

İmzaların (Bağımsızlığı) İstiklali Prensibi ( TK. md. 5 9 ) Bir poliçe , poliçe ile borçlanma ehliyeti olmayanların imzasını, sahte imzaları, mevhum şahısların imzalarını, yetkisiz temsilcinin imzasını ta ırsa bu sakatlık di er imzaların sıhhatine zarar vermez. Ba ka bir deyi le bir imza geçersiz olsa da di erlerinin imzalarını etkilemez.

POLİ EDE KABUL Üzerine poliçe çekilen ahsın bu poliçedeki borcu ödeyece ini belirtti i ve imzasıyla da teyit etti i beyan, kambiyo senetleri hukukunda “kabul beyanı” olarak isimlendirilmekte, imzalanan senedin iadesiyle de kabul işlemi tamamlanmış olmaktadır. Muhatabın poliçe ilişkisi içine girmesi ve poliçeden sorumlu olması ancak kabul ile mümkündür. Kabul muhatabı poliçenin asıl borçlusu haline getirir. Muhatabın poliçeden sorumlu olması poliçeyi imzaladı ı an de il poliçeyi ibraz edene geri verdi i andır. Çünkü muhatap senedi geri vermeden önce senedi iptal edebilir.

Senedi muhatap veya temsilcisi kabul edebilir. Bunların da mutlaka senedi imzalaması gerekir. Kabul mutlaka kayıtsız artsız olmalıdır. Ancak muhatap kabulü belli bir miktar ile sınırlaya bilir. Kısmi kabul mümkündür. Poliçe artlarından farklı artlarla kabul edilmi se kabul yapılmamış hükmündedir.

S re Poliçenin tanziminden ödenmesini istenebilece i güne kadardır. Görüldükten belli süre sonra ödenecek poliçelerle, kabule arzı için süre konulmuş poliçelerde kabul gününün mutlaka belirtilmesi gerekir.

İbraz Yeri Muhatabın ikametgahında ( i yerinde ) ibraz edilir.

Poli enin kabule arzının m mk n olmadığı haller

  • G r ld ğ nde denecek poli elerde. Zaten senet görüldü ünde ödeme

istenecektir. Ayrıca kabule arzı mümkün de ildir.

  • Keşideci kabule arzı yasaklamış olabilir. ( TK. md 604 ) . * kametgahlı ve adresli poliçelerle, görüldü ünden belli süre sonra ödenecek vadeli poliçelerde kabule arz yasaklanamaz.

Kabule arzın mecburi olduğu haller

  • G r ld ğ nden belli s re sonra vadeli poli 1 yıl içinde ( ke ide

tarihinden itibaren ) kabule arz edilmelidir. Ke ideci bu    süreyi                                    uzatıp kısaltabilir, buna

kar ılık cirantalar sadece kısaltabilir.

  • Keşideci ve cirantalar tarafından kabule arz mecburiyeti konulabilir. Buna ra men kabule arz edilmezse hamil rücu haklarını yitirir. Ke idecinin koydu u mecburiyete uymazsa tüm borçlulara karşı, cirantanın emrine uymazsa sadece ona karşı rücu haklarını kaybeder.

Ke ideci kabul olunmamadan dolayı sorumlu olmayaca ını kararla tırabilir ama ödememeden dolayı sorumlu olmayaca ına dair kayıt koyamaz.

POLİ ENİN CİROSU Bütün emre yazılı senetlerin cirosu için poliçenin cirosu hükümlerine atıf yapılmı tır. Ciro, poliçenin ve di er emre yazılı senetlerin devri hususundaki yollardan sadece bir tanesidir.

Ciro emre yazılı senetlerde ki hakkın derine yönelik bir irade beyanı olup çifte yetki vermektedir. Hamil ciro ile borçluya borcunu yeni cirantaya ödemeye, cirantaya da poliçe bedelini kabz etmeye dair yetki vermektedir.

Alacağın temlikinden farklı olarak ciroda hamil senetten doğan hakları devreden bu nedenle borçlu eski hamile kar ı haiz oldu u ahsi defi haklarını yeni hamile kar ı ileri süremez.

Ciro, talyanca devretmek anlamına gelen “girare” kelimesinden türetilmi tir.

Şekil Poliçenin arkasına veya alonj’a el yazısı ile yapılır. Cironun kayıtsız artsız yapılması gerekir. Cironun tabi tutuldu u artlar yazılmamı sayılır(TK md. 594).

Kısmi ciro batıldır. Çünkü senet teslimle ciro edilebilir. Bu durumda aynı senet ikiye bölünmek zorundadır. Bu ise imkansızdır.

S re Ciro süresi senedin tanzim edilip ilk hamile verilmesiyle ba lar. Vadeyle sona erer. Ancak TK. md. 02 göre vadeden sonra yapılan ciro vadeden önceki gibi yapılmı sayılır. Ancak ödememe protestosundan veya bu protesto için ön görülen sürenin ( vadeden itibaren 2 i günü içinde ) dolmasından sonra yapılan ciro alaca ın temliki hükümlerine tabidir. Böylece borçlu vadeden sonra tüm hamillere kar ı ( önceki ) haiz oldu u defileri son hamile karşıda ileri sürebilir.

  • Senet üçüncü ki ilere ciro edilebilece i gibi poliçeyi kabul etmi olsun olmasın muhataba, ke ideciye, önceki cirantalara ve avaliste ciro edilebilir.

T RLERİ

  • Temlik Cirosu Poliçede sorumlu olan herkese kar ı ileri sürülebilecek kambiyo hukuku talepleri , haklar ve hakkı koruyan tüm beyanlar ( poliçeden do an tüm haklar) devretmeye yönelik cirodur.

Tam ciro ve beyaz ciro eklinde yapılabilir. Ciro beyaz ciro eklinde yapılmı sa hamil; a- Poliçeyi kendisi veya ba kası namına doldurabilir. b- Poliçeyi yeniden beyaz veya tam ciro ile devredebilir. c- Poliçeyi doldurmaz veya ciro etmez, oldu u haliyle ba kasına devredebilir.

Beyaz ciro senedi hamile yazılı senet gibi devredilmesini sa lar. Ancak hamile yazılı senet haline getirmez. Bu nedenle borçlu senedi öderken beyaz ciroya kadar yine normal ciro silsilesini incelemeli ve eksiklik yoksa ödeme yapmalıdır.

Fonksiyonları

a-Temlik Fonksiyonu Cironun ilk fonksiyonu senetten do an hakların devralana geçirilmesidir.

Ciro ile devralan hamil ( TK. md. 598/2 ) ancak kötü niyetliyse veya a ır kusuru varsa senedi iadeyle yükümlüdür. Senet hamilin elinden rıza dışı çıksa da düzgün ciro silsilesiyle ve iyi niyetli olarak senedi devralan ki i korunur. Ehliyetsiz kimse TK. md. 59 ’e göre iyi niyetli hamile karşı da korunur. Bu kişi hamilden senedin iadesini isteyebilir. Ancak müflis veya iflas masası iyi niyetli hamile kar ı korunmaz.

b-Teşhis Fonksiyonu kinci fonksiyon tahsil ve rehin cirolarında da mevcut olan teşhis fonksiyonudur. Poliçeyi elinde bulunduran kimse, muntazam ciro silsilesiyle hak sahibi oldu unu ispatlar.

 

Avalist keşideciye aval vermişse keşideci gibi , muhatap lehine aval vermişse muhatap gibi sorumludur.

Kural olarak lehine aval verilenin borcu geçersizse avalistin borcu devam eder. Fakat asıl borç ekil noksanlı ı nedeniyle geçersizse avalistin borcuda sona erer. Bundan ba ka avalist yetkili hamile kar ı ahsen haiz oldu u defileri ileri sürebilir. Ayrıca poliçenin tamamen geçersiz olması halinde avalistin borcu evleviyetle sona erer.

Avalist senet hamiline kar ı di er sorumlularla beraber müteselsil borçlu sıfatıyla sorumlu olur.

  1. md. 14/ 3 Avalist poliçeyi öderse lehine aval verdi i kimseye ve ona kar ı poliçe gere ince sorumlu olan kimselere kar ı poliçeden do an hakları iktisap eder. Dolayısıyla avalistin müracaatı ahsi de il kambiyo olaca ı eklinde söz konusu olur.

POLİ ENİN DENMESİ Bir tedavül (de i im) senedi olarak poliçe, di er para borçlarının aksine, götürülecek de il, aranılacak borç ihtiva eder. Ba ka bir deyi le alacaklı senedi göstererek ifa talebinde bulunur ve ödeme senette gösterilen yerde yapılır. Belirli bir günde vadesi gelen poliçeler ( belirli günde, ke ide tarihinden ve görüldükten belli bir süre sonra vadeli poliçeler ) , vade günü veya onu takip eden iki i günü içinde, görüldü ünde ödenecek poliçelerde keşide tarihinden itibaren bir yıl içinde poliçe borçlunun ikametgahında ödemek üzere ibraz edilmelidir.

Poliçenin ibrazıyla poliçe borçlusu mütemerrit olur, ve hamilin ödememe halinde rücu haklarını kullanmasının ilk şartıdır.

Muhatap ödemeden önce hamilin me ru hamil olup olmadı ını birbirine ba lı ciro silsilesini inceleyerek ara tırır. Ancak bu ciroların sıhhatini ara tırmak zorunda de ildir. Vadede a ır kusuru ve kötü niyeti olmadan parayı ödeyen muhatap borcundan kurtulur.

Hamil kısmi ödemeyi red edemez. Kısmi ödemeyi kabul edip geri kalan kısım için müracaat hakkını kullanacaktır.

Vadeden önce hamil yapılan ödemeyi kabule zorlanamaz. E er red ederse rücu hakkını yitirmez.

Vadede poliçe ibraz edilmezse borçlu masraf ve hasarı alacaklıya ait olması koşuluyla bedeli notere tevdi edebilir ve borcundan kurtulur.

Müracaat Hakkı : Alacaklıya karşı poliçeye imza koymuş herkes müteselsilen sorumludur. Ayrıca poliçe bedelini ödeyen (muhatap dışında ki) cirantalara karşı da kendisinden önce gelen ciranta ve avalistler, muhatap müteselsilen sorumludur.

Müracaat hakkının kullanılmasının maddi ve şekli şartları vardır.

Maddi Şartları:

  • Senedin ödenmemesi
  • Senedin kabul edilmemesi
  • Senedin ödenece inin üpheli bir hal alması

Müracaat Hakkının Doğumu :

A- Vadeden Önce :

  • Muhatap kabulden tamamen veya kısmen kaçınmı sa
  • Kabul etmi olsun olmasın muhatap iflas etmi , ödemelerini tatil etmi veya hakkında ki bir icra takibi semeresiz kalmışsa
  • Kabule arzı yasaklanmı olan bir poliçenin ke idecisinin iflas etmesi.

Şekli şartlar: Protesto çekilmesi

  • Kabul etmeme halinde tespiti için kabul etmeme protestosunun çekilmesi gerekir. Bu protesto kabule arz müddeti içinde çekilmesi gerekir. 1-2 ve 4 nolu vadeli poliçelerde vadeden bir önceki güne kadar, 3 nolu vadede keşide tarihinden itibaren bir yıl içinde çekilmeli.
  • dememe Protestosu Ödeme halinin resmen tespiti olup ödeme yerinde çekilir. 1-2 ve 4 nolu vadelerde, ödeme gününü takip eden iki iş günü içinde çekilebilir. 3 nolu vadede ödememe protestosu ibraz için tanınan 1 yıllık sürede çekilmelidir. Kısmi ödeme varsa ödenmeyen kısım için yine ödememe protestosunun çekilmesi gerekir.

Başka bir deyişle müracaat hakkının kullanılabilmesi için maddi ve şekli şartlar vardır. Maddi artlar kabul olunmama veya ödenmemedir. ekli artlar ise protestonun çekilmesidir.

Protestodan Muafiyet Halleri Ke ideci ciranta veya avalistler hamil için protestodan muafiyet kaydı koyabilirler. Bu durumda hamil hakkını protesto çekmeden de kullanabilir. Bu taktirde poliçenin zamanında ibraz edilmedi ini muafiyet kaydını koyanlar ispatlamalıdır. spat yükü ters çevrilmi tir.

Bu kaydı ke ideci koyarsa tüm senet borçluları hakkında hüküm ifade eder. Ciranta veya avalist koymuşsa, hamil sadece onlara karşı müracaat ederken protesto çekmek zorunda de ildir.

  • Muhatap yada ke idecinin iflası halinde hamil protesto çekmeden iflas ilamıyla müracaat edebilir. Ayrıca mücbir sebep vadenin gelmesinden itibaren 30 günden fazla sürerse ibraz ve protestoya gerek kalmadan müracaat hakkını kullanabilir.

İhbar Kabul edilmeme veya ödenmemenin poliçe borçlularına haber verilmesidir. Ancak protestodan farklı olarak ihbarın yapılmaması müracaat haklarını düşürmez.

Hamil durumu kendi cirantası ve ke ideciye ihbar eder. hbarı alan herkes kendi cirantasına ihbar eder. Hamil kabul etmeme ve ödememe hallerini protestolu poliçelerde protesto, protestosuzlarda ibraz gününden itibaren 4 i günü içinde; ihbarı alan ciranta olayı ö rendi i andan itibaren 2 i günü içinde kendi cirantasına ihbarla yükümlüdür.

  • hbarın yapılmaması müracaat hakkını dü ürmese de , yapılmadı ı takdirde ortaya çıkan zarardan sorumluluk gerektirir. Ancak bu ihmal tazminatı poliçe bedelini a amaz.
  • Poliçenin esas borçlusu kabul etmi olan muhataptır. Kabul edene kadar esas borçlu keşidecidir. Poliçeyi ödeyen keşideci kabul eden muhataba poliçeyle başvurabilir.
  • Teselsül zinciri halinde sorumlulardan birine müracaat edilmesi di erlerine müracaat hakkını dü ürmez. lkinden alamadı ını di erlerinden alır. Ancak poliçede bir sıfatın altını iki ki i imzalamı sa ve bunlardan biri bedeli di erine aralarında ki adi ili ki uyarınca müracaat eder.

Hamilin M racaat Hakkının Kapsamı

  1. md. 3 Hamil müracaat yoluyla, a-Poliçenin kabul edilmemi veya ödenmemi bedelini. b-Vadenin gelmesinden itibaren i leyecek faizi. c-Protesto ve ihbarnamelerle di er i lerin masraflarını. d- % 0 3’ü a mamak kaydıyla komisyon ücreti isteyebilir. kinci hususta i leyecek olan faiz belirtilmi tir. Bu kanuni temerrüt faizidir. .

Poli e Bedelini deyen Kişinin M racaat Hakkının Kapsamı

TK.md. 3 Poliçe bedelini ödeyen kimse kendisinden önce gelen borçlulardan, a- Ödedi i mebla ın tamamını b- Ödeme anından itibaren işleyecek faizi c- Yaptı ı masrafları

d- Poliçe bedelinin % 0 2 a mamak üzere komisyon ücreti isteyebilir.

Retret Müracaat hakkını n ileri sürülü ekillerindendir. Müracaat hakkı sahibi alaca ım isteyebilece i gibi müracaat borçlusu üzerine alaca ı bedel üzerinden görüldü ünde ödenecek bir poliçe ke ide edebilir. Bu poliçe muhatabın ikametgahında ödenir.

M racaat Hakkının D şmesi

  • Görüldü ünde veya görüldükten belli süre sonralı poliçelerde, kabule arzın veya ödemeye ibrazın yapılmaması
  • Süresinde kabul etmeme veya ödememe protestosunun çekilmemesi
  • Masrafsız poliçeyi zamanında ödeme için ibraz etmezse, kabul eden muhatap hariç herkese kar ı müracaat hakkım kaybeder.
  • Hamil kabule arz için belli süre koyan ke idecinin bu kaydına uymazsa yine müracaat haklarını kaybeder.

M cbir Sebep Kanunen getirilmi süreler içinde poliçenin ibrazı veya protesto keşidesi bir devletin mevzuatı veya herhangi bir mücbir sebep nedeniyle ( hukuki veya fiili mücbir sebep ) mümkün olamamı sa bunlar için gerekli olan süre uzatılır. Ör: Kı artları nedeniyle protestonun çekilememesi

Mücbir sebeplerin kalkmasından sonra hamil hemen poliçeyi kabul veya ödeme için ibraz ve gerekiyorsa protesto keşide etmelidir.

Mücbir sebep vadenin gelmesinden sonra 30 günden fazla sürerse, ibraz veya protestoya gerek kalmadan müracaat hakları kullanır.

Araya Girme Ke ideci, ciranta, avalist ve kabul etmemi olan muhatap, hamilin müracaat hakkı do duktan sonra borçlulardan biri lehine araya girerek senedi ödeyebilir.

Kabul için arzı yasaklanmış olan poliçeler dışında, vadenin gelmesinden önce hamilin müracaat hakkını kullanabilece i tüm hallerde araya girerek kabul mümkündür. Ancak hamil araya girmeyi reddedebilir.

Araya girerek kabul eden ki i hamile ve lehine araya girdi i ki iden sonra gelenlere karşı tıpkı o kişi gibi sorumlu olur.

Araya girerek ödeme hamilin vadede, vadeden önce müracaat haklarını kullanabilece i tüm hallerde mümkündür. Bu durum ödememe protestosunun çekilebilece i son günün ertesi gününe kadar yapılabilir.

Araya girerek ödeyen ki i lehine ödeme yaptı ı ve ona kar ı sorumlu olanlara rücu edebilir. Böylece lehine ödeme yapılan kişiden önce gelenler kambiyo borçlarından sorumlu olurlar.

Hamil araya girmek suretiyle kabulü reddedebilir. Ama ödemeyi reddedemez. E er reddederse ödeme halinde borçtan kimler kurtulacak ise onlara karşı müracaat haklarını kaybeder.

Senet Metninde Değişiklikler Bir poliçe metni tahrif edildi i zaman de i iklikten önce imza atanlar bu haliyle de i iklikten sonra imza atanlar yeni haliyle sorumlu olurlar.

Poliçede ki mebla , faiz oranları , tarih de i tirilebilir. De i iklikten önce imza koyanlar eski metine göre sorumlu olurlar.

M racaat Haklarının Kullanılması Ve Zamanaşımı

Hamil vadesinde ibraz etti i senet ödenmezse, di er sorumlulara kar ı müracaat hakkını kullanabilir. Borçlulardan birine müracaat haklarını ortadan kaldırmaz.

Zamanaşımı TK. md. 1 Poliçeyi kabul eden muhataba kar ı açılacak olan

davalar vadeden itibaren 3 yıllık zamana ımına tabidir. Vade tatil gününe rastlarsa ödeme günü ilk iş gününe kayar zamanaşımı da bu ikinci tarihten itibaren işlemeye başlar.

Zamana ımı süresinin son günü tatile rastlarsa süre, tatili takip eden ilk i gününün bitiminde sona erer. (TK. md. 644)

— Hamilin ke ideci ve cirantalara kar ı açacakları davalar, protestodan veya masrafsız iade kaydı, protestodan muafiyet varsa vadeden itibaren 1 yıl geçmekle zamana ımına u rar.

— Cirantanın di er bir cirantaya veya ke ideciye kar ı açacakları davalar, cirantanın poliçeyi ödedi i veya ödemesi için kendisine dava açıldı ı tarihten itibaren 6 aydır.

Zamana ımı dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi ve alaca ın iflas masasına yazdırılmasıyla kesilir.

Hatır Senetleri Hatır senedi tedavüle çıkarsa, bedelsizlik ahsi defi oldu undan, ciro edilenin bilerek borçlunun zararına hareket etmi olması ve senedi alaca ın temliki yoluyla almış olması halleri müstesna , hamile karşı ileri sürülemez.

Karşılığın Devri Kar ılık poliçe ili kisinde poliçenin kar ılı ını olu turan ve ke idecinin muhataptan olan alaca ıdır.

Kural olarak poliçenin devri ile kar ılık hamile intikal etmez. Ancak bunun kanuni ve iradi istisnası vardır.

a- TK. md. 45 Ke ideci hakkında iflasın açıklanmasıyla beraber, poliçe kar ılı ı veya ke idecinin muhatap hesabına geçirdi i di er paraların geri verilmesi hususunda talep hakkı hamile geçer.

b- Ke ideci kar ılık ili kisinden dolayı haiz oldu u haklarını devretti ini poliçede beyan etmi se, sözü geçen haklar hamil kim ise ona ait olur.

Muhatap bu iki durumu ö renince artık sadece kar ılı ın kendisine devredildi ini ispatlayan hamile ödemede bulunmalıdır.

Poliçe Nedeniyle Sebepsiz Zenginleşme :

Ticaret Kanunu md. 644’e göre ke ideci ve poliçeyi kabul etmi olan muhatap hamilin zararına ve sebepsiz olarak iktisap etmi oldukları mebla nisbetinde ona borçlu kalırlar. Bu nedenle haklarını kaybeden hamil; ke ideciye, kabul eden muhataba, ikametgahlı poliçelerde poliçeyi ödeyecek ki iye uyarınca müracaat edebilir.

Hamil zamana ımı veya protesto çekilmemesi nedeniyle haklarını yitirirse, kar ı tarafta sebepsiz zenginle me olu abilir. te bu nedenle hamil, sayılan ki ilere müracaat edebilir.

Emre Yazılı Havale : Senet metninde poliçe kelimesi yer almamakla beraber, açıkça emre yazılı oldukları belli olan ve poliçeye ili kin di er ekil artlarını ta ıyan senetlerde poliçe hükmündedir. Bazı istisnalar dı ında poliçe hükümleri uygulanır.

Emre yazılı havale kabulü için ibraz edilemez. braz edilirde kabul edilmezse müracaat hakkı do maz. Ancak kabul edilirse poliçenin kabulüne ili kin hükümler uygulanır.

Kambiyo senetleri hakkındaki özel takip usulü emre yazılı havaleler bakımından uygulanamaz.

BONO (Emre Muharrer Senet ) :

ki ki inin yer aldı ı bonoda , ke ideci lehtara veya emrine belirlenen vadede belli bir miktar mebla ı ödemeyi vaadeder. Bono iktisadi mahiyeti itibariyle bir kredi vasıtasıdır. Bonoda ke ideci esas borçlu durumundadır. Ba ka bir deyi le poliçedeki kabul eden muhatap gibi sorumludur.

Şekil Şartları :

  • Bir mebla ı kayıtsız artsız ödeme vaadi . Ödeme vaadinin belli bir mebla a (para borcuna ili kin olması gerekir. Yargıtay 11. Hukuk dairesine göre, senet bedelinin hem yazı hem de rakamla gösterilmesi halinde, iki mebla arasında fark bulunursa yazı ile gösterilene itibar olunur.
  • Bono veya emre muharrer senet kelimesi.
  • Vade poliçede oldu u gibi vade esaslı ekil artı de ildir. Poliçe için ön görülen 4 tür vade bono içinde geçerlidir. Görüldü ünde ödenecek vadeli bonolar ke ide tarihinden itibaren 1 yıl içinde ödenmek üzere ibraz edilmelidir. Görüldü ünden belli süre sonra ödenecek vadeli bonolarda , ke ide tarihinden itibaren 1 yıl içinde sürenin ba laması için ke ideciye ibraz edilmelidir. Bonoda ke ideci asıl borçlu oldu u için kabul yoktur. Ke ideci kendisine ibraz edilen 4 nolu vadeli bonoyu tarih yazıp imzalar aksi halde tarih protestosu çekilir. Keşideciye ibraz edilmezse ibraz süresinin son günü ibraz edilmiş sayılır. Ve süre bu andan itibaren işlemeye başlar.
  • deme Yeri Ödeme yeri yoksa düzenleme yeri ödeme yeri sayılır. Düzenleme yeri de ke idecinin adının yanında ki yer düzenleme dolayısıyla ödeme yeri sayılır. O da yoksa bonoda ekil eksikli i vardır. Bu durumda senet bono sayılmaz.
  • Kime Veya Kimin Emrine denecekse Onun Adı Soyadı Bono hamile olarak düzenlenemez.
  • Senedin Tanzim Tarihi Ve Yeri Tanzim tarihi esaslı ekil artıdır. E er senette düzenlenme tarihi yoksa senet bono niteli ini kazanamaz. Düzenlenme yeri alternatif zorunlu

ekil artıdır. Tanzim yeri gösterilmemi se ke idecinin adının yanında ki yer düzenleme yeridir.

  • Keşidecinin İmzası
  • Poliçede vadeden itibaren 3 yıl içinde kabul eden muhataba kar ı olan zamana ımı, bonoda aynı ekilde sorumlu olan düzenleyen kimseye kar ı olan talepler için de geçerlidir.
  • Bir bonoyu düzenleyen kimse, o bonodan asli borçlu olarak sorumludur. Bu ki i poliçe ke idecisinden farklı olarak vadede bizzat ödeme yükümlülü ü altına girer.(TK. md. 688/II)

Emre Yazılı deme Vaadi . Bono kelimesini içermeyen ancak açıkça emre yazılmı olan ve kanunun di er hususiyetlerini ta ıyan emre yazılı senettir.

Emre yazılı ödeme vaadi bono hükmündedir. Ancak araya girme suretiyle ödeme ve kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu bu senetlere uygulanamaz.

  • EK

Çek hukuki niteli i itibariyle havaledir. Ancak di er K.S. den farklı olarak iktisadi fonksiyonu kredi de il ödeme vasıtası olmasıdır. Çekte muhatap banka kar ılık varsa çeki öder. Bu nedenle çekte asıl borçlu ke idecidir. Kar ılık varken ödemeyen banka kabul etmeyen muhatap gibi kambiyo ili kisi dı ında ke ideciye kar ı sorumludur.

Şekil Şartları

  • Çek kelimesi metinde yer almalıdır.
  • Muayyen bir mebla ın kayıtsız artsız havalesi. Çeke faiz artı yazılmı sa yazılmamı sayılır. Poliçe ve bonodan farklı olarak çeke faiz artı yazılamaz.
  • Muhatabın adı soyadı Türkiye de çekler ancak banka veya özel finans kurumu üzerine çekilebilir.

İkametgahlı ek Çek muhatabın ikametgahıyla aynı veya farklı mahalde bulunan bir 3. ahsın ikametgahında ödenmek üzere ke ide edilebilir. Burada önemli olan 3. ki inin ödemesi de il ödeme yerinin muhatabın ikametgahı veya ba ka yer olmasıdır.

Adresli ek , muhatabın kabul erhinde ödeme yeriyle aynı mahalde ve fakat ayrı adreste bir yerde ödenece inin belirtilmesidir. Ancak çekte kabul olmadı ından adresli çek de olmaz.

Gerçek kişi üzerine çekilen çek havale hükmündedir.

  • deme Yeri Zorunlu unsur de ildir. Gösterilmedi i taktirde muhatabın adımn yanındaki yer ödeme yeri olarak kabul edilir.
  • Keşide G n Ve Yeri Ke ide tarihi esaslı ekil artıdır. braz süreleri ke ide günü ibraz alınarak belirlenir. Takvimleri farklı iki yer arasında çek çekilmişse, keşide günü ödeme yerinde ki takvimin mukabil gününe atfedilir.

Keşide yeri gösterilmemişse keşidecinin adının yanındaki yer keşide yeridir. Burada da yer adı yoksa çek geçerli de ildir ve havale sayılır.

  • Keşidecinin İmzası

Çekte tek vade vardır. Çekler görüldü ünde ödenir. Ba ka vade yazılamaz. Ba ka vade yazılmı sa çek geçersiz olmaz sadece o art yazılmamı sayılır.

İbraz S releri Bir çek ke ide edildi i yerde ödenecekse 10 gün, ke ide edildi i ülkeyle aynı kıtada olan farklı bir memlekette ödenecekse 1 ay, farklı kıtadaki bir ülkede ödenecekse ( Ke ide yeri ile ödeme yeri farklı kıtalarda ise 3 ay içinde ibraz edilmelidir. ) Avrupa’yla Akdeniz’e sahili olan ülkeler aynı kıtada kabul edilmektedir. Ayrıca çek ke ide edildi i yerden ( ayrı ülke içinde ) farklı bir yerde ödenecekse 1 ay içinde ibraz edilmelidir.

  • Bu ibraz süreleri çekte ki ke ide tarihinden itibaren i lemeye ba lar.

Postdate ekler Postdate, muharrer, sonraki tarihli, ileri ihdas tarihli çek olarak da kabul edilen çekler, ke ide tarihinden önce bankaya ibraz edilen yani düzenleme tarihi olarak ileri bir tarih gösterilen çeklerdir. TK 0 /2 uyarınca bu çekler ibraz tarihinde ödenir. Normal çek gibi hüküm ve sonuçlarını do urur.

Postdate çeklerde ibraz süreleri çekte belirtilen ileriki tarihli ke ide süresinden itibaren i lemeye ba lar. Zamana ımı da aynı ekilde çek üzerine yazılı ke ide tarihiyle i lemeye ba lar.

Postdate çek ke ide tarihinden önce ibraz edilip de kar ılıksız çıkarsa, normal kar ılıksız çek kuralları uygulanmalıdır.

Lehdar Çek de lehtarın gösterilmemesi ekil eksikli i yaratmaz. Bu durumda çek hamiline yazılı sayılır. Çek emre, nama , emre yazılabilir. Çeklerde kanunen emre yazılıdır. Dolayısıyla açıkça emre yazılı olmasa da ciro+ teslim ile devir oluna bilir.

Kanunda yasaklanmadı ından bizzat ke idecinin lehtar oldu u çek çekilebilir. Ancak bunun pratikte pek bir önemi yoktur.

Karşılık Kar ılık çeki ödemeye yetecek tutarın hesapta bulunması ve bu tutarın

muhatabın emrine amade tutulmasıdır. Taraflar arasında bu konuda bir anla ma olmalıdır.

  • Banka ke idecinin hesabında para olmamasına ra men çekin kar ılıksız çıkmasını önlemek için çeki ödeyebilir. Bu durumda banka ödünç para vermi veya kredi kullandırmı olabilir.
  • Mü terinin banka nezdindeki çek hesabında para yoksa buna kar ılık banka ba ka bir hesabında para olsa da, banka ayrıca yetkilendirilmedikçe , hesaplar arasında transfer yapamaz. Bu ekildeki bir çeke banka kar ılıksız kaydı koyabilir.

Ciro Çekte kanunen emre yazılı senettir. Bu nedenle di er emre yazılı senetler gibi ciro teslimle devir olunabilir. Ancak çek usulüne göre nama yazılmı ise alaca ın temliki uyarınca devralınır. Çek ayrıca hamile yazılı olarak da düzenlenebilir. TK. md. 03 Hamile yazılı çek ciroyla devir olunursa, ciranta normal müracaat haklarına göre sorumlu olur. Ancak çekin hamile yazılı olma özelli i de i mez.

  • Ciro kayıtsız artsız olmalıdır. Yazılan kayıtlar yazılmamı sayılır. Kısmi ciro ve muhatabın cirosu batıldır.
  • Çek ancak 3. ki ilere ve cirantalara ciro edilebilir. Muhataba yapılan ciro makbuz hükmündedir. Yani banka bedeli ödemi ve senedi almı demektir. Ancak muhatabın birden fazla ubesi varsa ve ciro çekin üzerine çekildi i ubeden ba ka bir ube üzerine yapılmı sa makbuz hükmünde de ildir.

Vadeden Sonraki Ciro : Protesto ke idesinden veya aynı mahiyette bir tespitten yahut ibraz müddetinin geçmesinden sonra yapılan ciro alaca ın temliki hükmündedir. Aksi ispatlanıncaya kadar tarihsiz ciro protesto veya ibrazdan önce yapılmı sayılır.

  • Çeklerde de tam ve beyaz ciro yapılabilir. TK. md. 01/3 çeklerde hamiline ciro beyaz ciro hükmündedir.

Cironun Teşhis Fonksiyonu : Cirosu geçerli bir çeki elinde tutan kimse son ciro beyaz ciro olsa da hakkı müteselsil ve birbirine ba lı cirolardan anla ıldı ı taktirde salahiyetli hamil sayılır. Bir beyaz ciroyu normal ciro takip ederse bu son ciroyu imzalayan ki i çeki beyaz ciroyla devralmı sayılır.

  • md. 04 Çeki almı olan ki i kötü niyetli veya a ır kusurlu de ilse ( çek hamile veya emre yazılı olsun ) çeki iade etmek zorunda de ildir. Böylece MK. md. 903’ deki hüküm iyi niyetli hamiline yazılı çeklerde uygulanamaz. Yeni hamil iyi niyetli fakat a ır kusurluysa buna kar ı istihkak davası açılabilecektir.
  • Çekte tahsil ve temlik cirosu yapılabilir. Ama çekin ödeme aracı olması nedeniyle rehin cirosu yapılamaz. Fidüsyer ( inançlı ) rehin cirosu yapılabilir.

ekte Aval Çekte de yazılı bedelin ödenmesi kısmen veya tamamen aval ile temin olunabilir. Bu teminat 3. ki i veya çekte imzası olan biri tarafından verilebilir . Ancak muhatap aval veremez.

ekin Vizesi Çekte kabul olmadı ından, muhataba ibraz edildi inde bu tarihte çekin kar ılı ının oldu u bildirilir. Ancak vize ile muhatap hamile kar ı herhangi bir taahhüt altına girmi olmaz.

Teyitli ek Çekin muhatap tarafından kabulü yasaktır. Ancak çek muhatap tarafından teyit edilmesi ile teyit tarihinde çekin kar ılı ının bulundu u ve bu mebla ın hamil lehine bloke edildi i bildirilir. Muhatap, sadece ibraz süresi içinde çek bedelini hamil lehine bloke etmekle yükümlüdür.

ekte deme Ödenmek üzere muhataba TK. md. 0 deki sürelerde ibraz edilmelidir. Muhatap cirantanın yetkili hamil olup olmadı ı inceler ve ödeme yapar .

izgili ek Ke ideci çekin ancak bankaya veya bir mü terisine ödenmesini istiyorsa çeki çizebilir. ki çizgi arasına bir ey yazılmamı sa veya sadece banka yazılmı sa genel çizgili, muayyen bir bankanın adı yazılmı sa özel çizgili çek söz konusudur.

Muhatap genel çizgili çeki bir bankaya veya kendi mü terisine ödeyebilir. Özel çizgili çeki adı belirtilen bankaya ödeyebilir. Banka bizzat muhatapsa onun mü terisine ödenebilir.

Nakden denmesi Yasaklanmış ek (Mahsup eki) TK. md. 1 Çek üzerine hesaba geçirilecektir kaydı varsa çek nakden ödenemez. Bu durumda muhatap tarafından ancak hesaba alacak kaydı , takas, hesap nakli suretiyle kayden ödenir.

Muhatap buna aykırı davranırsa çek bedelini a mamak kaydıyla tazminatla sorumludur.

  • md. 1 Nakden ödenmesi yasaklanmı çekin muhatabı iflas eder, ödemelerini tatil eder veya hakkında ki icra takibi semeresiz kalmı sa muhataptan nakden ödeme ister. Aksi halde müracaat haklarını kullanır.

ekten Cayma Ancak ibraz müddeti geçtikten sonra mümkündür. Çekten cayılmamı sa muhatap ibraz süresinin geçmesinden sonra da çeki ödeyebilir.

TK 11/3 Ke ideci çekin kendisinin veya 3. ki inin elinden rızası dı ında çıktı ını iddia ediyorsa, muhatabı ödemeden men eder.

M racaat Hakkı Müracaat hakkı ödememe halinde söz konusu olur.

M racaat Hakkının Maddi Şartları

a-Muhatabın ödemeden kısmen veya tamamen kaçınması ,

b-Nakden ödenmesi yasaklanmı çekte muhatabın iflas, tatil ve semeniz kalma hallerinden birine u raması

c-TK. md. 19 uyarınca hesaba geçirilmek üzere çekilen çekin bedelini muhatabın, kayıtsız artsız alacak olarak hesaba geçirmekten kaçınma

d-Aynı madde uyarınca ödeme yerinde ki takas odasının çekin hamilin borçlarına mahsup edilme kabiliyetinin olmadı ını belirtmesi .

M racaat Hakkının Şekli Şartı Yukarıda sayılan hallerden biri gerçekle tikten sonra hamilin bu durumu protesto ile, muhatabın çekin üzerine yazılacak tarihli beyanıyla veya takas odasının çekin zamanında teslim edilmesine ra men ödemedi ine dair beyanıyla tespit etmesi gerekir.

Protesto ve buna muadil tespit ibraz gününden önce yapılmalıdır. braz son günde yapılırsa, protesto bunu takip eden i gününde yapılabilir.

M cbir Sebep (TK. md. 723) Belirli sürenin içinde çekilen protesto veya di er tespit yapılması, bir devletin mevzuatı veya ba ka bir mücbir sebep nedeniyle mümkün olmazsa , bu muameleler için geçerli olan süreler uzatılır. Hamil mücbir sebebi kendi cirantasına haber vermelidir.

Mücbir sebep ortadan kalkınca hamil gecikmi i lemleri derhal yapmalıdır.

M racaat Hakkının Kapsamı TK 22 Hamil müracaat yoluyla ;

a-Çekin ödenmemi bedelini

b- braz gününden itibaren i leyecek kanuni faiz

c-Protesto ve di er masraflarım

d-Çek bedelinin % 0 3 ‘ünü a mamak üzere komisyon isteyebilir.

Ödeyen müracaat borçlusu bu miktarı faiziyle beraber kendisinden önce gelen borçlulara rücu edebilir.

Zamanaşımı Hamilin, ke ideci , cirantalar ve di er çek borçlularına kar ı açacakları davalar ibraz müddetinin bitiminden itibaren 6 ay geçmekle,

Ödeyen müracaat borçlusunun di er sorumlulara rücu hakkı ödeme dava tarihinden itibaren 6 ay geçmekle zamana ımına tabi olur.

  • Kar ılı ın devri ve sebepsiz zenginle meye ili kin hükümler çekte de uygulanır.

Sahte Veya Tahrif Edilmiş ek Bu durumda ki bir çeki ödeyen muhatap ortaya çıkan zarara katlanır. Ancak ke idecinin bu zararın ortaya çıkmasında ( çek defterini iyi saklamamak) kusuru varsa, ke ideciye rücu edebilir.

ekin Karşılıksız ıkması

Çekin Ödenmemesi:

Çek, ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmelidir.

Banka, çek bedelini hamile ödemez ise, hamil müracaat borçlularına ba vurabilir.

Bunun için u artlar aranır:

  • Çekin hamil tarafından ibraz süresi içinde ibraz edilmesine kar ın muhatap bankanın ödeme yapmaması
  • Hamil, muhatap bankanın ödeme yapmadı ını u üç yoldan birisi ile tesbit ettirmelidir.
  • Protesto: Ödeme protestosu çekilir. braz süresi içinde çekilmelidir. Son gün ibraz edildi ise protesto veya buna ili kin tespit takip eden i gününe uzar.
  • Muhatap Bankanın Çeki Ödemedi ine ili kin olarak çekin üzerine tarih koyarak yazıp imzaladı ı beyan ibraz süresi içinde yapılmalıdır.
  • Takas odası beyanı

Çekin ibrazında kar ılı ının tamamen ödenmemesi veya çek hamili tarafından kısmî ödemenin kabul edilmemesi halinde, ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir; çekin ön ve arka yüzünün fotokopisi banka tarafından saklanır.

Çek kanununa göre kar ılıksız çek çıktı ında ne yapılır?

Yeterli kar ılı ı bulunmadı ı için çeki kısmen veya tamamen ödemeyen muhatap banka, hesap sahibine, kendisine ait bütün çek defterlerini aldı ı bankalara geri vermesini, düzeltme hakkı için öngörülen sürenin bitiminden itibaren on gün içinde iadeli taahhütlü mektupla bildirir.

Çekte yazılı ke ide gününe göre hesaplanacak ibraz süresinin bitim tarihinden itibaren en geç on gün içinde çekin kar ılıksız kalan kısmını yüzde on tazminatı ve ibraz tarihinden ödeme gününe kadar geçen süre için 16a maddesine göre hesaplanacak gecikme faizi ile birlikte ödemek suretiyle düzeltme hakkını kullanan, çek ke ide etmek hakkını yeniden kazanır.

Muhatap banka, yeterli kar ılı ı olmadı ı için çekin ödenmedi ini ve hesap sahibi hakkında gereken bilgileri, ibraz tarihinden itibaren on gün içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirir. Bu bildirimden sonra çek tutarı ile 16c maddesinde öngörülen tazminat ve gecikme faizinin hamile veya hamile ödenmek üzere muhatap bankaya ödenmesi de, muhatap banka tarafından ödeme tarihinden itibaren on gün içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirilir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da bu bildirimleri en geç onbe gün içinde bankalara duyurur.

Muhatap banka, süresinde ibraz edilen çekin kar ılı ının bulunmaması halinde her çek yapra ı için üçyüzmilyon liraya kadar ve kısmen kar ılı ının bulunması halinde ise bu miktarı her çek yapra ı için üçyüzmilyon liraya tamamlayacak biçimde ödeme yapmakla yükümlüdür. Bu husus, hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin teslimi sırasında yapılmı olan dönülemeyecek bir gayri nakdî kredi sözle mesi hükmündedir.

Yukarıda belirtilen sorumluluk miktarı, Devlet statistik Enstitüsü Ba kanlı ınca yayımlanan toptan e ya fiyatları yıllık endeksindeki de i meler göz önünde tutularak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her yıl Ocak ayında belirlenir ve Resmî Gazetede yayımlanır.

Üzerinde yazılı ke ide tarihinden önce veya ibraz süresi içinde 4 üncü madde uyarınca ibraz edildi inde, yeterli kar ılı ı bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa ödenmeyen çeki ke ide eden hesap sahipleri veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca suç saydı ı haller saklı kalmak üzere, çek bedeli tutarı kadar a ır para cezasıyla cezalandırılırlar. Ancak verilecek para cezası seksenmilyar liradan fazla olamaz. Bu miktar, 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun ek 2 nci maddesine göre her yıl artırılır. Bu suçtan mükerrirlere, bir yıldan be yıla kadar hapis cezası verilir.

Bu suçun, organ veya temsilcisi tarafından tüzelki i yararına i lenmesi halinde özel hukuk tüzelki isi hakkında da birinci fıkra uyarınca para cezasına hükmolunur. Ayrıca yetkili temsilci tarafından yararına çek ke ide edilen hesap sahibi gerçek ki i hakkında da bu fıkra hükmü uygulanır.

Mahkeme, ayrıca i lenen suçun niteli ine göre bir yıl ile be yıl arasında belirleyece i bir süre için hesap sahiplerinin ve yetkili temsilcilerinin çek hesabı açtırmalarının yasaklanmasına karar verir. Yasaklanma kararı bütün bankalara duyurulmak üzere Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirilir.

Kısmen veya tamamen kar ılıksız çıkan her çek yapra ı ayrı bir suç olu turur.

Zamana ımı:

  • Hamilin, müracaat borçlularına kar ı müracaat haklarını kullanabilmesinin zamana ımı süresi 6 aydır. braz süresinin bitimini takip eden gün ba lar.
  • Ödeyen müracaat borçlusunun kendinden öncekine ba vurmasının zamana ımı süresi 6 aydır.

Süre:

  • Ciranta ödemi se ödeme tarihinden
  • Ciranta ödememi ve dava açılmı sa davanın açıldı ı tarihten itibaren ba lar.

İlgili Kategoriler

Hukuk Ders Notları


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.