İnsan hakları ve insan hakları hukuku kavramı

[arzuarici]

1 İNSAN HAKLARI VE İNSAN HAKLARI HUKUKU KAVRAMI
İnsan hakları, belli bir tarihi dönemde, insanların sahip olmaları gereken hak ve hürriyetleri ifade eder. İnsan hakları, “insanın insan olmaktan kaynaklanan haklaradır. İnsan hakkı; “hangi ulusal, etnik, dinî, zümrevî veya mesleki topluluktan olursa olsun, her kişinin yalnızca insan olmak itibariyle sahip bulunduğu değeri korumaya dönük eylem potansiyelinin başkalarınca tanınmasını ve her çeşit dış müdahaleye karşı korunmasını gerektiren en üstün ahlaki iddia veya taleptir.” "İnsan hakları "insanın doğası gereği doğuştan sahip olduğu tüm hakları anlatırken, "temel hak ve hürriyetler" insan haklarından sadece devlet tarafından tanınmış ve pozitif hukuka geçmiş olan bölümünü ifade eder. "İnsan hakları" kavramı, olması gereken ideal hakları anlatırken, "temel hak ve hürriyetler" kavramı, olan hakları anlatır. “Temel haklar”, kişiliğin veya vatandaşlık statüsünün sonucu olarak insanın evrensel olarak sahip olduğu sübjektif hakları ; “Temel hak ve hürriyetler” deyimi ise, insan haklarından yalnızca anayasalarca düzenlenmiş olanlarını ifade eder. Bu nedenle, temel hak ve hürriyetler, insan hakları kavramına oranla daha dar bir kavramdır. “Kamu hürriyetleri” kavramı, kamu otoritelerince tanınan ve hukuk eliyle düzenlenen hürriyetleri içerir. İnsan haklarının devlet tarafından tanınmış ve pozitif hukuka geçmiş olan bölümünü ifade eden temel hak ve hürriyetler kavramı, “olan” hakları anlatırken, insan hakları “olması gereken” ideal hakları anlatır. “Kişilik hakları” ,herkesin; “vatandaşlık hakları” ise sadece vatandaşların; birincil veya temel haklar herkesin, ikincil haklar ise müzakere yetkisi, sözleşme özgürlüğü, meslek seçme ve değiştirme, girişim özgürlüğü gibi hareket edebilen insanın sahip olduğu hakları ifade etmektedir. “Kişi hak ve hürriyetleri” deyimi, XVIII. Yüzyılda ortaya çıkan ve klasik demokrasiye temel olan bireyci doktrinle ilgilidir. Bu nedenle, deyim daha çok bireysel alanı çağrıştırdığından, kolektif hürriyetleri yeterince ifade etmez. Kişi hak ve hürriyetleri, yalnız çağdaş hak ve hürriyetler kataloğunun, klasik hürriyetler bölümünü ifade etmek üzere kullanılabilir. (AS 2018)