Kamu maliyesi pratik mülakat notları


KAMU MALİYESİ

A.SMİTH’İN VERGİLEME İLKELERİ:adalet,kesinlik,uygunluk,iktisadilik

ARROW ÇIKMAZI:bireylerin tercihleri toplamıyla toplumsal ön sıralamaya geçişi mümkün kılacak bir yöntemin var olmadığı yönündeki görüştür.Çoğunluk kuralının uygulanması halinde bireysel tercihlerle toplumsal tercihler arasında bir tutarsızlık ortaya çıkmaktadır.

AYIRMA KURAMI:emekten kaynaklanan gelirin sermaye gelirine kıyasla korunmaya ihtiyaç gösterdiği varsayımından hareketle emek gelirlerinden,servet ve sermaye gelirlerine göre daha düşük oranda vergi alınmasını destekler.

BORÇ SERVİS ORANI:bir ülkenin belli bir dönemdeki dış borç ödemelerinin aynı dönemdeki toplam döviz gelirine oranı.

ÇİFTE VERGİLEME:aynı gelir unsurundan birden fazla vergi alınmasıdır.

DEKOT SİSTEMİ:vergiden indirim sistemidir.Önce mükellefin vergilendirilmesi söz konusu geliri vergi tarifesine göre vergilendirilmekte,daha sonra en azz geçim indiriminin tarifeye göre bulunan vergisi toplanan vergiden düşülmektedir.

DEVLETİN BORÇLANMA NEDENLERİ:*bütçe açıklarının giderilmesi

*savunma giderleri için finansman sağlanması

*ekonomik dengeyi sağlayıcı etkiler yaratılması

*büyük yatırımların finansmanı

*vadesi geçmiş borçlara finansman sağlanması

*olağanüstü harcamaların karşılanması

DIŞSALLIK:bir ekonomik birimin faaliyeti dolayısıyla diğer ekonomik br veya birimler üzerinde dolaylı olarak görülen olumlu veya olumsuz  etkilerdir.

DOTASYON:bir kamu ekonomisi tarafından diğer bir kamu ekonomisi yararına belirli bir tutarın harcanmasıdır.Örn;genel bütçeden katma bütçeli idarelere hazine yardımı yapılması.

ECRİMİSİL:devlet mülkiyetinde ya da tasarrufunda bulunan yerlerin kişi ya da kurumlarca işgali nedeniyle ortaya çıkan devlet alacakları.

EDİNBURG KURALI:vergilemenin mükelleflerin nispi gelir ve servet durumlarında hiçbir değişiklik yapmaması gerektiğini ifade eder.

EN AZ GEÇİM İNDİRİMİ:kişinin kendisinin ve ailesinin yaşamını asgari düzeyde sürdürebilmek için gerekli gelirin vergilendirilmemesi.

ERDEMLİ MALLAR:ya doğrudan bedelsiz olarak topluma sunulan ve finansmanı vergilerle sağlanan ya da piyasa fiyatının altında pazarlanmak suretiyle topluma sunulan ,kişilerin sahip oldukları ekonomik durumun iyileştirilmesi amacını güden mal ve hizmetlerdir.Huzurevi,kamu sağlığı hizmetleri gibi

GİNİ KATSAYISI:kişisel gelir dağılımında eşitsizliği ölçmeye yarayan istatistik ölçütlerden birisidir.Sanayide yoğunlaşmanın ölçütü olarak da kullanılmaktadır.1’e yaklaştıkça gelir dağılımı adaletsizliği artar.

GÖLGE FİYAT:kamunun ürettiği mal ve hizmetlerde gerçek bedelin hesaplanamamasından dolayı benzer mal ve hizmetlerin bedellerinden yararlanılarak ortaya çıkarılan bedel.

İKMALEN VERGİ TARHİYATI:bir vergi tarh edildikten sonra bu vergiye ilişkin olarak ortaya çıkan ve defter,kayıt ve belgelere veya kanuni ölçülere dayanılarak miktarı tespit olunan bir matrah veya matrah farkı üzerinden alınacak verginin tarh edilmesidir.

KALDOR VERGİSİ:bir mihrace ve dilenciyi ele alalım.Mihracenin hiç geliri yok ancak büyük altın ve mücevher stoku var,dilencinin ise hem geliri hem de altın ve mücevheri yok.Eğer bunlar yalnızca gelir vergisine tabi tutulursa ikisi de sıfır vergi öder.Ancak mihracenin yüksek vergileme kapasitesi vardır.Bu kapasitenin dikkate alınması için gelir vergisi servet vergisi ile desteklenmelidir.

KAYNAK KURAMI:eğer gelir sürekli gelir yaratan bir kaynaktan elde ediliyorsa vergi bakımından ödeme gücünün belirlenmesinde dikkate alınmalı ve gerekiyorsa vergilendirilmelidir.Piyango,ikramiye gibi ara sıra gelir yaratıcı nakit girişlerini vergi bakımından gelir saymamaktadır.

KAMU HARCAMALARININ GERÇEK ARTIŞ NEDENLERİ:topluma sunulan mal veya hizmetin kalitesinde veya miktarında artış yanında,kamu giderlerinin tutarının da artması.

*savaş ve savunma harcamalarındaki artış

*teknolojik ilerlemeler

*devlet anlayışında meydana gelen ilerlemeler

*kamu hizmetlerinin genişlemesi

KAMU HARCAMALARININ GÖRÜNÜŞTE  ARTIŞ NEDENLERİ:

*paranın satın alma gücündeki azalma

*ayni kamu giderlerinin nakdi kamu giderlerine dönüşmesi

*devlet sınırlarının genişlemesi

*nüfus artışı

*kamulaştırma

*bütçe tekniğindeki değişme(safiden-gayrisafiye geçiş)

***kamu harcamalarının üst sınırı milli gelirdir.

KARİNE VE DIŞ GÖSTERGELER USULÜ:matrah belirleme usullerindendir.Bu usulde mükellefin gelir veya servetinin ölçüsü olduğu kabul edilen çeşitli dış göstergelerden yararlanmak suretiyle vergi hesaplanmaktadır.Bilinen bir şeyden yararlanarak bilinmeyeni belirlemeye çalışmaya denir.

LAFFER EĞRİSİ:vergi oranları ile vergi hasılatı arasındaki ilişkiyi inceler.Ana mantığı vergi oranlarının artırılması,belli bir orandan sonra vergi hasılatında azalışa neden olacaktır.Bunun sebebi ise yüksek vergi oranlarının bireylerin çalışma arzusunu azaltmasıdır.

***LORENZ EĞRİSİ milli gelirle nüfusun yüzde oranlarının gösterildiği eğridir.

MAKSİMİZASYON YAKLAŞIMI(DOWNS-BUCHANAN):demokrasi ile yönetilen ülkelerde hükümetler kendi yaşama sürelerini uzatmak için,seçmenler de kendi geçek gelirlerini artırmak için çaba içerisindedirler.Yani bu teoriye göre hükümetlerin amacı maksimum süre yönetimde kalmak,seçmenlerin amacı ise maksimum gelir elde etmektir.

MAKTU VERGİ:her mükelleften aynı miktarda alınan vergidir.Binalardan alınan vergilerve baş vergileri örnektir.gelir ve servet oranları arttıkça vergi oranları da düşmektedir.

MALİ ANESTEZİ:mali yükümlülüklerin,muhatapları tarafından farkına varılmadan yerine getirilmesi.

MALİ İFLAS:devlet bütçe açıklarını kapamak için sürekli borçlanırsa en sonunda borç verecek kimseyi bulamayacak ve iflasa sürüklenecektir.

MALİ TEVZİN/AKÇAL DENKLEŞTİRME:kamu hizmetlerinin ve kamu gelirlerinin,devletin merkezi ve yerel yönetimleri arasında yeniden dağıtılması ve bölüştürülmesi.

MATRAH:verginin üzerinden hesaplandığı değer veya miktar.

MATRAHTAN İNDİRİM SİSTEMİ:mükellefin gelirinden en az geçim indirimi tutarının düşülmesi ve kalan kısmın vergilendirilmesine dayalı sistemdir.

MONETİZASYON:ticaret bankaları,firmalar ve kişilerin ellerindeki devlet tahvili ve hazine bonolarının api aracılığıyla merkez bankası tarafından satın alınması.

NEGATİF GELİR VERGİSİ:gelirin yeniden dağılımının sağlanması ve toplumun belirli bir refah düzeyine ulaştırılabilmesi açısından gelir düzeyi düşük fakir ailelere,belirli bir fakirlik çizgisinin altına düşmeleri halinde yardım amaçlı ödemelerde bulunulmasıdır.

PARAFİSKAL GELİRLER:sosyal,ekonomik ve mesleki nitelikteki kamu kuruluşlarının hizmetlerinden yararlananlardan topladığı gelirlerdir.

PATRİMUAN GELİRLERİ:kamu hizmetinin yürütülmesinde doğrudan doğruya bir rol oynamayan,halkın yararlanılmasına tahsis edilmemiş devlete ait menkul ve gayrimenkullerin satışı,kiralanması vb yollarla sağlanan gelirlerdir.

PEÇELEME:vergi mükellef ve sorumlularının özel hukuk kurumlarını temel amaçları dışında kullanarak vergi borçlarını azaltmayı amaçlayan işlem ve sözleşmeler.

RAMSEY KURALI:dolaylı vergilerin toplam talepte aynı oranda bir azalışa neden olması.

RESİM:bir iş ya da faaliyetin yapılmasına yetkili kuruluşlar tarafından izin verilmesi dolayısıyla yapılan ödemeler.

RÜÇHAN HAKKI:3. şahıslar tarafından haczedilen mallar paraya çevrilmeden evvel o mal üzerine kamu alacağı için de haciz konulursa söz konusu kamu alacağının öncelikli alacak hakkı elde etmesi.

SEDÜLER GELİR VERGİSİ:vergiye tabi tutulacak gelirlerin ayrı ayrı belirlenerek ve her bir gelir unsurunun da ayrı ayrı vergilendirilmesini öngörür.

SOSYAL REFAH YAKLAŞIMI(PİGOU-DALTON):vergilemeden sağlanan marjinal liranın harcanmasının yaratacağı sosyal fayda ile mükellefe olan maliyetinin eşitlenmesi suretiyle sosyal refahın kamu harcamaları yoluyla maksimize edilmesi gerektiğini ileri süren bir teoridir.Sosyal refahı yükseltici etki yarattığı sürece kamu harcamaları artırılmalıdır.

TAM MÜKELLEFİYET:Türkiye’de yerleşmiş olanlar ile resmi daire ve müesseselerle,merkezi Türkiye’de bulunan kuruluşların işleri dolayısıyla yabancı ülkelerde oturan Türk vatandaşlarının Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilmesidir.

TERSİNE ARTAN ORANLILIK:gelir arttıkça gelire kıyasla vergi oranının düşmesi sonucunu yaratan bu uygulama vergi adaletine ters düşer.

TRANSFER HARCAMASI:mal ve hizmet alımına yönelik olmayıp toplumun sosyal yönden güçlü kalmasına yönelik yapılan ve daha çok yardım amacı güden bir niteliğe sahiptir.Ekonomik,sosyal ve mali nedenlerle gerekli görülen kişilere yapılan fon aktarmalarıdır.

TÜKETİM TİPİ KDV:sermaye mallarının satın alma yılında katma değerden indirilmesine izin veren KDV tipi.

VERGİ BORCUNU SONA ERDİREN HALLER:ödeme,zamanaşımı,uzlaşma,takas,terkin,af,hataların düzeltilmesi,yargı kararı

VERGİ DİVİDANTI:bir ekonominin enflasyon dönemlerinde reel gelirde herhangi bir artış söz konusu değilken nominal gelirdeki artışın kişileri daha üst vergi dilimine geçirmesi.

VERGİ EROZYONU:aşırı indirim-istisna ve muafiyet uygulamaları ,vergi harcamalarının artışı vergi kaçakçılığı,vergiden kaçınma vb nedenlerle vergi matrahında meydana gelen aşınma.

VERGİ HARCAMASI:muafiyet,istisna ,vergi indirimleri gibiimtiyazlar nedeniyle toplanamayan kamu giderleri.

VERGİ İSTİSNASI:vergi kanunlarına göre esasen vergilendirilmesi gereken bazı vergi konularının kanunun açık hükmüne göre verdi dışı bırakılmasıdır.

VERGİ SORUMLUSU:verginin ödenmesi bakımından alacaklı vergi dairesine karşı sorumlu olan kişi.Sorumlu ödediği vergi için daha sonra asıl mükellefe rücu edebilir;ödediği vergi cezası,gecikme zammıve gecikme faizlerini ise asıl mükelleften isteyemez.

VERGİ ZIYAİ:mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi.

VERGİLEME SÜRECİ:*verginin tarhı

*verginin tebliği

*verginin tahakkuku(verginin ödenebilir aşamaya gelmesi)

*verginin tahsili(verginin mükellef tarafından ödenmesi)

VERGİLEMEDE ŞAHSİLİK:tam mükellefler bulundukları ülkede elde ettikleri gelirler dolayısıyla gelir vergisi veya benzeri bir vergi ödemişlerse,türkiyede ayrıca bir vergi ödemezler.

VERGİNİN GELİR ETKİSİ:artan vergiler nedeniyle harcanabilir gelirleri azalan mükelleflerin eski gelir ve yaşam düzeylerini korumak için daha çok çalışmaları.

VERGİNİN KAPİTALİZASYONU:menkul ve gayrimenkul mallar üzerine konulan verginin kaldırılması dolayısıyla ya da malın kısmen yada tamamen vergi dışında tutulması sonucu söz konusu malın değer kazanmasıdır.

VERGİNİN KONUSU:verginin üzerine konulduğu,doğrudan yada dolaylı olarak kaynağını oluşturduğu iktisadi unsur.

VERGİNİN TAZYİKİ:bir kişinin vergi ödemesi nedeniyle ekonomik gücünde ortaya çıkan azalmadan dolayı hissettiği baskı.

VERGİNİN YANSIMASI(ödeme-vurgu-aktarma-yerleşme):verginin kanun koyucunun mükellef olarak belirlediğikişiler üzerinde kalmayarak bir başkası üzerine aktarılması.

MUTLAK YANSIMASI-DİFERANSİYEL YANSIMA:mutlak yansıma belirli bir vergideki artışın gelir dağılımı üzerindeki etkisini ifade etmektedir.Diferansiyel vergi yansıması ise kamu harcamaları sabit varsayıldığında,belirli bir vergi ile diğer bir verginin değiştirilmesi halinde gelir dağılımında meydana gelen değişmedir.

*Wagner’e göre kamu harcamalarının artışı aslında kamu faaliyetleri artışının bir sonucudur.

Benzer Yazılar:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir