Gerekçelendirme Çeşitleri-Olgu ve Duygu ile Gerekçelendirme

[amorfati]

BİRİNCİ DÜZEY GEREKÇELENDİRME: SOMUT DURUMDA EYLEM SEBEBİ BULMAK
Olguyla Gerekçelendirme
Bazen eylemler, somut bir olay veya olguyla ilişkilendirilerek gerekçelendirilir. Böylece eylem
sahibi, eyleminin doğru veya iyi oluşunu, bu olgunun varlığına bağlar bir görünümdedir.
Sözgelimi, yaşlı bir kişinin zorlukla taşıdığı çantasını gideceği yere kadar götüren veya toplu
taşıma aracında bir yaşlıya yer veren kişi, kendisine eyleminin sebebi sorulduğunda, ‘Yaşlıydı
ve çantayı taşımakta zorlanıyordu.’ veya ‘Yaşlıydı ve ayakta duracak hali yoktu.’ gibi bir cevap
verebilir. Yahut denize düşen ve yüzme bilmediği belli olan bir kişinin peşinden suya
atlayarak onu kurtaran kişi, basitçe, ‘Ölmek üzereydi.’ diyebilir.
Duygularla Gerekçelendirme
Ahlâkî değerlendirmeye açık eylemler, zaman zaman duygularla ilişkilendirilerek
gerekçelendirilir. Eylem sahibi, davranışının sebebi olarak bir olay veya olguyla ilgili
duygularını gösterir. Sözgelimi, çocuk bir dilenciye yüklü bir para veren kişi, bunun sebebi
olarak, ‘Çocukları çok seviyorum.’ diyebilir veya bir yaşlıya yardım eden kişi, o yaşlıyı
gördüğünde anneannesini hatırladığını ve ‘içinin bir hoş olduğunu’ söyleyebilir