Uluslar arası ilişkiler kuramları nelerdir?

ULUSLAR ARASI İLİŞKİLER KURAMLARI 1

ÜNİTE -1 REALİZM VE NEOREALİZM

  • Realizm àSoğuk savaş boyunca devam edem çatışma eksenli dünya da ki siyasi süreci açıklamada kullanılan temel teori.
  • Realizmin temel kavramları àGüç, ulusal kapasite, ulusal çıkar, güç dengesi ve anarşi.
  • Realizme göre uluslar arası politikanın temel aktörleri àDevletler.
  • Avrupa’da egemen ulus devletlerinin doğuşu àWestfalya Anlaşması.
  • Realistlere göre devletin varlığını sürdürmeye ilişkin ulusal güvenlik konusu à Yüksek politika.
  • Klasik realizme göre uluslar arası sistemde merkezi bir otoritenin bulunmaması à Anarşi.
  • Keohane àDevlet merkezcilik, rasyonellik ve güç varsayımı.
  • Morgenthau nicel unsurlar àCoğrafya, doğal kaynaklar, nüfus, endüstriyel kapasite ve askeri hazırlık derecesi.
  • Morgenthau niteliksel unsurlar àUlusal moral, ulusal karakter, diplomasinin niteliği ve hükümetin niteliği.
  • Gücü bir amaç olmaktan çok devletin varlığını sürdürmesinin bir aracı olarak gören neorealist düşünür àWaltz.
  • Biricik günahın politik erki ele geçirmemek olduğunu savunan düşünür àMachiavelli.
  • Leviathan àThomas Hobbes.
  • Doğa Durumu àHobbes’a göre herkesin herkesle savaştığı, kuşku, korku ve şiddetin söz konusu olduğu güvensiz ortam.
  • Hobbes’in tanımladığı doğa durumu realizm de àUluslar arası Sistem.
  • Realizme göre devlet adamlarını yönlendiren faktörler àKuşku, korku, üne kavuşma, saygınlık, güvenlik ikilemi ve çıkar.
  • Devletleri savaşa zorlayan faktörler àKorku ve güvenlik ikilemi.
  • 21.yy realizmin asıl babası àMorgenthau.
  • Klasik ve neorealizm de ortak varsayım àUluslar arası ilişkilerin temel aktörünün devlet olması.
  • Realistlere göre devletlerarasında ki çatışmanın temel nedeni àDoğal yapı.

ÜNİTE -2 LİBERALİZM VE YENİ LİBERALİZM

  • Klasik liberal düşüncenin kavramları àEşitlik, rasyonellik, özgürlük ve mülkiyet.
  • Aydınlanma Çağı à1688 – 1789.
  • Liberal kuramın düşünürleri àLocke, Rousseau, Grotius, Smith, Montesquieu ve Kant.
  • Liberalizm àTüm insanların eşit yaratıldığı ve yaşama hakkı, özgür olma ve mutluluğunu sürdürme hakkı gibi bir takım dokunulmaz haklar donatıldığını savunan görüş.
  • Rasyonalizm àDoğru ve ahlaksal eylemin akla dayanacağını öngören yaklaşımdır.
  • John Locke’a göre herkesin sahip olduğu doğal haklar àKendini koruma, yaşama, özgür olma ve mülkiyet.
  • Pozitif hukukun kurucu àHugo Grotius.
  • Cumhuriyetin kurulmasını savunan liberal düşünür àKant.
  • Ekonomik özgürlükle piyasa özgürlüğünün temellerini atmış düşünür àAdam Smith.
  • Herbert Spencer’ın devlet ve toplum örgütlemeleri àAskeri ve Endüstriyel Devlet.
  • Uluslararası Toplum àDevletin soyut bireyin ise somut varlıklar olduğunu kabul ederek bireyi esas alan anlayıştır.
  • Uluslararası Sistem àUluslar arası politikanın sadece egemen devletlerarası ilişkiler olduğunu kabul eden kavramdır.
  • Demokrasi àLiberalizme göre bireyin özgürlüğünü garanti eden en iyi yönetimdir.
  • Klasik liberal teoride temel analiz birimi àBirey.
  • Neoliberalizm de temel analiz birimi àDevlet, ulusal baskı grupları, uluslararası örgütler ve örgütlenmeler.
  • Liberalizme göre savaş olasılığını azaltan faktörler àÖzgürlüğün gelişmesi, nükleer silahların varlığı, kitlelerin savaş karşıtı olması ve karşılıklı bağımlılık.
  • Liberalizme göre savaş maliyetlerini artırdığı için savaş olasılığını azaltan faktör à Karşılıklı Bağımlılık.
  • Schumpeter’e göre emperyalizmin nedenleri àSavaş makinesi, saldırganlık içgüdüsü ve tekelciliğin ihracı.
  • Schumpeter’ın liberal pasivizmin de yer alan kavramlar àDemokrasi, rasyonalizm, kapitalizm ve serbest piyasa.
OKUMALI:  Halkla ilişkiler pratik notlar

ÜNİTE -3 MARKSİZM VE MERKEZ ÇEVRE TEORİLERİ

  • Marksizm àUluslararası ilişkileri üretim ilişkilerine bağlı olarak ortaya çıkan sınıfsal ilişki temelinde ele alan teori.
  • Marksizme göre dış politikayı belirleyen temel unsur àEkonomik Güç.
  • Marksizmin tezi àBurjuvazi.
  • Marksizme göre dolaşıma kona paranın ilk değerindeki artış àArtı Değer.
  • Marksizmin artı değere kaynağı àİşçi.
  • Marksizme göre üretim araçlarını kontrol eden sınıf àBurjuvazi.
  • Marksist teoride işçi sınıfı àProleterya.
  • Hobson’a göre emperyalizmi engellemek için yapılması gereken àTüketim gücünün arttırılması.
  • Hobson’a göre emperyalizmin arkasında ki itici güç àFinans Kapital.
  • Neomarksizm teorisine göre tekelci kapitalizmin amaçları àNüfus alanı ihtiyacı, ucuz işgücü arayışı, hammadde ihtiyacı ve pazarı genişletme ihtiyacı.
  • Noemarksistlere göre azgelişmişliğin arkasında yatan temel olgu àSermaye ihracının tersine işlemesi.
  • Neomarksist düşünürler àMagdoff, Sweezy, Baran, Frank.
  • Amin’e göre iç dinamiklerini kurmayı başarmış kendilerine yeterli ve dış faktörlerden etkilenmeyen sistemler àMerkez Sistemler.
  • Amin’e göre merkezin gereksinimlerini karşılama işlemini yerine getiren ekonomilere à Çevre Sistemler.
  • Gramshi àHegemonya kavramını ilk kez kullanmıştır.
  • Galtung àYapısalcı emperyalizm teorisi.
  • Galtung’a göre merkez ve çevre ülkeler arasındaki ilişki àEmperyalizm.
  • Galtung’a göre emperyalizm gruplandırması àEkonomik, siyasal, askeri, iletişimsel ve kültürel.
  • Dünya ekonomisini toplumsal bir iş bölümü olarak gören yaklaşım àDünya Sistemi Modeli – Wallerstein.
  • Dünya Sistemi Modeline göre kar ve üretimin daha fazla yoğunlaşma gösterdiği az sayıda ülkeyi içine alan bölge àMerkez.
  • Dünya Sistemi Modeline göre daha az karlı olan üretim àPeriferi.
  • Modern devlet sisteminde hegemonik güç olarak kabul edilen ülkeler àABD, İngiltere ve Hollanda.

ÜNİTE -4 JEOPOLİTİK TEORİLER

  • Jeopolitik Teori àDevletlerin coğrafi özellikleri ve dünya üzerindeki konumlarıyla izledikleri dış politika arasında doğrudan deterministik ilişki kuran teoridir.
  • Jeopolitik teoriye göre ülkenin dış politikasında etki yapan faktörler à Ülkenin kara ülkesi olması, okyanuslarla çevrili olması, nehirlere ve ticaret yollarına sahip olması.
  • Jeopolitik kuram ile benzerlik taşıyan yaklaşım àRealizm.
  • Bir devleti bir şey yaptırmaya ya da bir davranıştan vazgeçirmeyi sağlayan araç àGüç.
  • Ulusal Güç àAskeri Güç.
  • Gücü meydana getiren devlet sınıflandırması àBüyük, süper, orta boy ve küçük devletler.
  • Mahan’a göre ulusal güç öğeleri àCoğrafi konum, topografik özellikler, ülke büyüklüğü, ulusal karakter, nüfus, askeri güç ve hükümetin karakteri.
  • Morgenthau’a göre ulusal güç öğeleri àCoğrafya, doğal kaynaklar, endüstriyel kapasite, askeri güç, nüfus, ulusal karakter, ulusal moral, diplomasinin niteliği ve hükümetin niteliği.
  • Hartman’a göre ulusal güç öğeleri àAskeri durum, alt yapı, demografik yapı, coğrafya, ekonomik durum, bilimsel teknolojik düzey ve psikolojik durum.
  • Halla’a göre ulusal güç öğeleri àTermonükleer güç, askeri güç ve konvansiyonel güç.
  • Mackinder’in ortaya attığı Heartland(anakara)’nın kapsadığı alan àDoğu Avrupa ile Sibirya’yı da kapsayacak şekilde Avrasya.
  • Harold ve Margaret Sprout’a göre coğrafyanın uluslararası politikada ki yerine ve taşıdığı değere işaret eden kavramlar àİki kutupluluk, koaliasyon, Atlantik ittifakı, güç dengesi, uydu blok ve yakın doğu.
  •  Jeopolitik determinizm àKlasik realizmin uluslar arası politikayı güç kavramına indirgeyen ve dış politikayla güç arasında doğrudan bir nedensellik ilişkisi kuran ortak yaklaşım.
  • Mackinder’in Doğu Avrupa ve Sibirya’ya verdiği isimler àMerkezi stratejik bölge pivot area, mihver bölge ve Heartland.
  • Mackinder’in iç hilal olarak adlandırdığı bölge de yer alan ülkeler àTürkiye, Almanya, Çin ve Hindistan.
  • Mackinder’e göre dış hilal bölgesinde yer alan ülkeler àİngiltere, Güney Afrika ve Japonya.
  • Rimland(kenar) kavramı àSpykman.
  • Jeopolitik kavramı ilk kez kullanan àKjellen.
  • Lebensraum(yeni hayat sahası) àRatzel.
  • Lebensraum’un ilham kaynağı olan politikacı àHitler.
  • Doğal Genişleme Yasası àRatzel(toplumsal darwinist yaklaşım).
  • Güç Dengesi Teorisi àMackinder.
  • Jeopolitik düşünce okulunu oluşturan gruplar àİkili düşünce, marjinalistler, üçlü düşünce, bölgeciler, merkezciler ve tekilciler.
OKUMALI:  AÖF Türk Sosyologları

İlk yorumu siz yapın

Yorum yapın

E-posta adresiniz başkaları tarafından gözükmeyecektir.